فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٢ - تطبيق نظام حقوقى اسلام و حقوق وضعى معاصر(٢) عباس كعبى

تبهكار به عقاب و كيفرى كه شايسته اوست، نائل مى‌گردد. اين نوع از كيفر و مجازات بر اساس عدل پروردگار و از لوازم امر و نهى است.

ب) جزاى دنيوى: اين جزا دو قسم است:

قسم اوّل: عقابى كه سنّت تكوينى الهى بر آن جارى است: اين بر قانون كلّى سبب و مسبّب و ربط نتايج به مقدّمات و زمينه‌ها استوار است و هنگامى كه افراد و جوامع از جاده حقيقت و شريعت الهى منحرف گردند، اين عقاب دامنگير آنها مى‌شود و با اشكال و شيوه‌هاى مختلف ظهور مى‌كند؛ گاه به شكل هلاكت و نابودى يك امت، گاه به شكل تفرقه و پراكندگى و مسلّط شدن دشمن بر آنها يا به صورت نوعى خوارى و ذلّت از راههاى فشار، خوف، فقر، ناامنى، كمى جمعيت، كمبود محصولات و گونه‌هاى ديگرى از عقاب و عذاب الهى، مردم را در بر مى‌گيرد. قرآن كريم در آيات بسيارى به اين نوع جزاى مبتنى بر سنّت پايدار و هميشگى، اشاره كرده است:

الف) انواع عذاب و كيفر مبتنى بر سنّت الهى

١. عذاب هلاكت در دنيا: براى نمونه، اين دو آيه شريفه بيانگر اين نوع عذاب الهى است: {قد خلت من قبلكم سنن فسيروا في الارض فانظروا كيف كان عاقبة المكذبين } ، (١)«أفلم يسيروا في الأرض فينظروا كيف كان عاقبة الذين من قبلهم دمّر {اللّه‌ عليهم و للكافرين امثالها } . (٢)

براساس اين دسته از آيات قرآنى، سنّت خداوند در باره منحرفان از شريعت او قابل تبديل و تغيير نيست. نابودى و هلاكت، آنها را فرا مى‌گيرد و اين از جمله عقابهاى خداوندى است كه سنّت او بر آن جارى است؛ سنّتى كه روى روابط سبب و مسبّب و مقدّمه و نتيجه استوار است و اين قانون، قابل تخلّف و تعطيل بردار نيست، بلكه نتيجه ممكن است به خاطر وجود مانع، گاه به تأخير افتد.