فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٢
بام كعبه يا مساوى آن باشد، طواف صدق مىكند؛ هر چند تمام بدن طائف، بالاتر از پشت بام كعبه باشد؛ چون مفهوم «اگر طبقه دوم بالاتر از كعبه است، طواف از بالا كفايت نمىكند»، اين است كه اگر از طبقه دوم بالاتر نباشد، بلكه مساوى پشت بام كعبه يا اندكى پايينتر باشد، كفايت مىكند.
٤. پاسخ «ز» اندكى كاستى دارد؛ زيرا در آن، فقط وظيفه فرضى كه «كعبه مقدس از طبقه دوم پايينتر نباشد» بيان شده است؛ ولى اگر پشت بام كعبه مقدس مساوى با سطح طبقه دوم يا بالاتر باشد، تكليف چيست، به صراحت در اين پاسخ نيامده است؛ هر چند با دقّت مىتوان فهميد مراد اين است كه دراين فرض، طواف از طبقه بالا كفايت مىكند.
پاسخ «هـ» دقيق است؛ چون فرض بر دوش گرفتن هم در آن ذكر شده كه در صورت امكانِ آن، مقدّم بر نيابت است، و از آنجا كه در سؤال، عدم امكان بر دوش گرفتن، به طور قطع نيامده، بلكه به صورت احتمال و فرض ذكر شده است، براى وضوح بيشتر پاسخ و دفع هر گونه توهّم، بهتر بود در پاسخها ذكر مىشد. پاسخ «ج» و «ح» نيز از اين جهت مانند «هـ» است.
به هر حال، با فرض عدم امكانِ بر دوش گرفتن، پاسخ «ب» محتاطانهترين پاسخ است و تا هنگامى كه تكليف صدق عرفى طواف از طبقه بالا روشن نشود، مناسبترين، جامعترين و محتاطانهترين پاسخ اين است كه «با عدم امكانِ بر دوش گرفتن، معذور، هم نايب بگيرد تا در مطاف طواف كند، و هم خودش از طبقه بالا طواف كند».
در پارهاى از پاسخها برخى مسامحات جزئى ديده مىشود كه به ذكر يك نمونه بسنده مىكنيم: در پاسخ «ب» آمده است: «نايب هم برايشان بگيرند» در حالى كه شخص معذور از طواف، خودش بايد نايب بگيرد، نه اينكه «برايشان بگيرند»؛ چون از طواف معذور است، نه از نايب گرفتن .
٥. چنان كه ملاحظه شد، با وضع فعلى، اختلاف است كه آيا بر طواف از طبقه بالا عرفاً «طواف كعبه» صدق مىكند يا نه. لازمه برخى پاسخها اين است كه «به طور حتم صدق مىكند»؛ مانند «الف» و «ط» و لازمه برخى اينكه «به طور حتم صدق نمىكند»؛