فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٢ - «سجده بر خاك» در پرتو كتاب و سنّت آیت الله جعفر سبحانى
و هر چيزى كه غذاى انسان است، اعم از خوراكى، نوشيدنى و پوشيدنى، نماز و سجده بر آن صحيح نيست؛ مگر آنكه روييدنى از زمين و بى ميوه باشد و ريسيده نشده باشد؛ و اگر ريسيده باشد، نماز بر آن جايز نيست، مگر در حال ضرورت.
بنابراين، با توجه به روايات ياد شده، اگر شيعيان به سجده كردن بر زمين و گياهان غير خوراكى و غير پوشاكى ملتزمند، سزاوار ملامت نيستند؛ چرا كه آنها در اين مسئله به امامانشان اقتدا مىكنند.
علاوه بر اين، رواياتى در اين باره از اهل سنّت نقل شده است كه ديدگاه شيعه را تقويت مىكند و به زودى به هنگام نقل اين روايات، روشن خواهد شد كه سنّت پيامبر اكرم(ص) در نماز، نخست سجده بر زمين بوده، آنگاه سجده بر تنها حصير و بوريا نيز رخصت داده شده و پس از آن، ترخيص سومى نرسيده، بلكه مىتوان گفت همچنان كه كاملاً بررسى خواهد شد، رواياتى وجود دارد كه سجده بر غير موارد مزبور را ممنوع كرده است.
محدّث نورى در مستدرك از دعائم الاسلام از امام صادق(ع) از پدرانش روايت كرده است كه رسول خدا(ص) فرمود:
إنّ الارض بكم برّة، تتيمّمون منها، و تصلّون عليها في الحياة(الدّنيا) و هى لكم كفاة في الممات، و ذلك من نعمة اللّه، له الحمد، فأفضل ما يسجد عليه المصلّي الأرض النقيّة؛ (١)
زمين براى شما نيكوكار است، با آن تيمّم مىكنيد و در زندگى(دنيا) برروى آن نماز مىگزاريد و در مرگ، شما را بس است و اين از نعمتهاى خداوند است كه حمد و ستايش مخصوص اوست. بنابراين، برترين چيزى كه نمازگزار مىتواند بر آن سجده كند، زمين پاك است.
محدّث نورى همچنين از امام صادق(ع) نقل كرده است كه فرمود:
ينبغي للمصلّي أن يباشر بجبهته الأرض و يعفّر وجهه في التراب، لأنّه من التذلّل للّه؛ (٢)
(١) مستدرك الوسائل، ج٤، ص ١٤، باب دهم از ابواب «ما يسجد عليه»، حديث ١.
(٢)همان، حديث٢.