ظاهراً حكمت لزوم كشف پيشانى به هنگام سجده، اين است كه پيشانى به خاك بچسبد تا نمازگزار به نهايت خضوع و عبوديت برسد. اما اين فقها كشف پيشانى را به عدم وجود حايلى كه مانع از سجود شود، مانند پيچ عمامه و لايه‌هاى آن، منحصر كرده‌اند و به رغم آن حكمت، سجده بر فرش و سجّاده را جايز شمرده‌اند و اين، موجب بطلان حكمت كشف پيشانى به هنگام سجده و فايده آن مى‌شود. بدين سان، اين سؤال متوجه آنان است كه: اگر سجده بر فرش و سجّاده جايز است، پس چه فرقى بين سجده بر فرش يا سجّاده با سجده بر پيچ عمامه يا دستارى كه دور سر بسته شده است، وجود دارد؟

تفاوت قائل شدن بين اين دو، امر عجيبى است؛ زيرا دستار يا عمامه، مانند فرش و سجّاده، بافته شده از نخ است و اگر به زعم آنان، سجده، هم با گذاشتن پيشانى بر عمامه يا دستار محقّق مى‌شود و هم با گذاشتن پيشانى بر فرش يا سجّاده، در اين صورت، همراه بودن عمامه يا دستار با نماز گزار و همراه نبودن فرش يا سجاده با نمازگزار، نمى‌تواند محملى براى تفاوت قائل شدن بين اين دو باشد؛ به طورى كه سجده با يكى جايز و با ديگرى، ممنوع باشد.

اما اگر قائل شديم كه حكمت كشف پيشانى به هنگام سجده، اين است كه پيشانى به خاك بچسبد، در اين صورت، سجده با عمامه يا دستار، با سجده بر فرش، تفاوتى نخواهد داشت. بدين ترتيب، علماى شيعه، بر همين اعتقادند. علاّمه حلّى مى‌گويد: «واجب است پيشانى را براى سجده، بر چيزى كه سجده بر آن صحيح است، آشكار كرد». (١)

روش سجود در عصر پيامبر(ص) و پس از او

پيامبر اكرم(ص) و اصحاب او مدت زيادى به سجده بر روى زمين ملتزم بودند و مدت چند سال شدّت گرما، غبار خاك و رطوبت زمين را تحمّل مى‌كردند. در اين دوره، هيچ كس بر لباس، پيچ عمامه و حتى بر حصير، بوريا، فرش و سجّاده سجده نمى‌كرد. نهايت كارى كه نمازگزاران براى رفع آزار پيشانى انجام مى‌دادند، اين بود كه با كف دستشان ريگها را

(١) منتهى المطلب، ج٥، ص١٥٤.