٣. مسروق بن اجدع كه از اصحاب ابن مسعود بوده، سجده بر غير زمين را جايز نمى‌دانسته است. او حتى در كشتى با خود چيزى مى‌آورده و بر آن سجده مى‌كرده است. (٢)

٤. ابراهيم نخعى كوفي كه فقيه و يكى از تابعين بوده است، بر بردى مى‌ايستاده و بر زمين سجده مى‌كرده است.راوى مى‌گويد: «گفتيم بردى چيست؟ گفت: بردى، حصير است». (٣)

در نقلى ديگر آمده است: او بر حصير نماز مى‌گزارد و بر زمين سجده مى‌كرد.

٥. عمربن عبدالعزيز به حصير اكتفا نمى‌كرد، بلكه مقدارى خاك بر روى آن مى‌گذاشته و بر آن سجده مى‌كرده است. (٤)

٦. عروة بن زبير اكراه داشته است بر چيزى غير از زمين نماز گزارد. (٥)

٧. علىّ بن عبداللّه‌ بن عباس به «زرين» نامه‌اى نوشت كه تخته سنگى از سنگهاى كوه مروه براى او بفرستد تا بر او سجده كند. (٦)

نتيجه اينكه تذلّل و خضوع در مقابل عظمت خداوند سبحان، تنها با قراردادن پيشانى بر خاك و گلِ خشك و گفتن اين جمله با زبان حال كه «خاك كجا و ربّ الارباب كجا» و اينكه او با خاك يكسان است، به بهترين وجه تحقّق مى‌يابد و چنين وضعى، با سجده بر ساخته‌هاى بشرى حاصل نمى‌شود. علاّمه امينى در اين زمينه سخن گرانقدرى دارد كه متن آن چنين است:

(١)همان، ص٣٦٧.
(٢) ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج٦، ص٥٣؛ عبدالرزاق، المصنّف، ج٢، ص٥٨٣.
(٣)عبدالرزاق، المصنف، ج١، ص٣٩٧.
(٤) فتح البارى، ج١، ص٤١٠.
(٥)همان.
(٦) ازرقى، اخبارمكه.