فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٠ - «سجده بر خاك» در پرتو كتاب و سنّت آیت الله جعفر سبحانى

پيشانى‌اش را بر روى آن مى‌گذارد. شيعه معتقد است كه سجده بايد بر زمين يا روييدنيهاى غير خوراكى و پوشاكى، مانند حصير و بوريا باشد، اما ديگر مذاهب اسلامى در اين مسئله با شيعه مخالفند. اينك آراى فقها در اين زمينه:

شيخ طوسى (١)در بيان آراى فقها مى‌گويد:

در حال اختيار، سجده بجز بر زمين يا روييدنيهاى غير خوراكى و غير پوشاكى، از قبيل پنبه و كتان، جايز نيست، اما فقهاى اهل سنّت مخالف اين نظر هستند؛ زيرا به اعتقاد آنان سجده بر پنبه، كتان، مو، پشم و امثال اينها جايز است... .

شيخ طوسى در ادامه مى‌فرمايد:

سجده بر چيزى كه داراى پنبه يا كتان باشد، مانند سجده بر پيچ عمامه و گوشه عبا و آستين پيراهن، جايز نيست. شافعى هم بر اين عقيده است و از على(ع)، ابن عمر، عبادة بن صامت، مالك و احمد بن حنبل هم چنين روايت شده است. ابو حنيفه گفته است: «اگر كسى بر چيزى سجده كند كه داراى پنبه باشد، مانند لباسى كه بر تن دارد، كفايت مى‌كند و چنانچه بر چيزى سجده كند كه از او جدا نيست، مثل اينكه دست خود را بر روى زمين پهن و بر آن سجده كند، كفايت مى‌كند، اما مكروه است». اين مطلب از حسن بصرى روايت شده است. (٢)

علاّمه حلّى (٣)در بيان آراى فقها درباره محلّ سجده مى‌فرمايد:

از نظر همه علماى شيعه، سجده بر غير زمين و بر چيزى كه از زمين نروييده؛ مانند پوست و پشم، جايز نيست، اما علماى اهل سنّت بر جواز سجده بر غير زمين اتفاق نظر دارند. (٤)

شيعيان در اين رأى و نظر، از امامان معصوم(ع) كه بر طبق حديث ثقلين، عِدل و هم


(١)يكى از علماى سرشناس شيعه در قرن پنجم هجرى و داراى آثار متعدد كه در سال ٣٨٥ هجرى متولد شد و در سال ٤٦٠ هجرى وفات كرد. او يكى از شاگردان شيخ مفيد(٣٣٦-٤١٣هـ) و سيد مرتضى(٣٥٥-٤٣٦ هـ) رضى اللّه عنهم بوده است.
(٢) الخلاف، ج١، ص٣٥٧-٣٥٨، مسئله ١١٢-١١٣، كتاب الصلاة.
(٣) حسن بن يوسف مطهر حلّى(٦٤٨-٧٢٦هـ)، رهبر شيعه در قرن هفتم و هشتم كه روزگار، مانند او را جز در زمانهاى خاصى ارزانى نكرده است.
(٤)التذكرة، ج٢، ص٤٣٤، مسئله ١٠٠.