فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٤ - «سجده بر خاك» در پرتو كتاب و سنّت آیت الله جعفر سبحانى

خداوند سبحان فرموده است: {لَقَدْ كَان لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُوا اللَّهَ وَ الْيَوْمَ اْلآخِرَ وَ ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيراً } (١)؛ مسلّماً براى شما در زندگى رسول خدا(ص) سرمشق نيكويى بود براى آنها كه اميد به رحمت خدا و روز رستاخيز دارند و خدا را بسيار ياد مى‌كنند.

{وَ مَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوه وَ مَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا } (٢)؛ آنچه رسول خدا براى شما آورده، بگيريد و از آنچه نهى كرده، خوددارى كنيد.

فرق بين «مسجودٌله» و «مسجودٌ عليه»

گاهى تصوّر مى‌شود كه التزام و اعتقاد به سجده بر زمين يا روييدنيهاى از زمين، بدعت است؛ به خيال اينكه تربتى كه بر آن سجده مى‌شود، بت است. اين افراد، كسانى هستند كه بين «مسجودٌ له»(يعنى كسى كه براى او سجده مى‌شود) و «مسجودٌ عليه»(يعنى چيزى كه بر آن سجده مى‌شود) تفاوتى نمى‌گذارند و چنين مى‌پندارند كه سنگ يا تربتى كه در مقابل نماز گزار گذاشته شده است، بتى است كه نمازگزار آن را با قراردادن پيشانى بر رويش، مى‌پرستد، اما شيعه چه تقصيرى دارد كه درك مخالفانش چنين ضعيف است كه بين اين دو فرقى نمى‌گذارند و موحدّ را با مشرك، به خاطر اشتراك در ظاهر، مقايسه مى‌كنند؛ و به صورت و ظاهر اشيا اهمّيت مى‌دهند، در حالى كه ملاك، باطن امور است.

بنابراين، براى بت پرست، بت، معبود و «مسجودٌ له» است و آن را در مقابلش مى‌گذارد و براى او ركوع و سجود مى‌كند، اما موحّد كه مى‌خواهد نهايت عبوديت خويش را اظهار كند، براى خداوند سجود و اظهار تذلّل و فروتنى مى‌كند. موحّد، پيشانى اش را بر روى خاك، سنگ، شن و ريگ مى‌گذارد تا به اين وسيله، در مقام ارزيابى، برابرى اش را با اين امور اظهار كند و بگويد «خاك كجا و ربّ الارباب كجا؟»

آرى، سجده كننده بر خاك، غير از پرستنده آن است. او مى‌خواهد با سجده بر خاك،


(١) احزاب / ٢١.
(٢) حشر / ٧.