يكى از ويژگيهاى منحصر به فرد شريعت اسلامى در تنظيم و ساماندهى رفتار اجتماعى انسان، ايجاد همدلى، سازگارى و تعاون بين فرد و دولت از يك سو و بين افراد جامعه از سوى ديگر است كه اين همدلى و سازگارى به عزّت و اقتدار جامعه مى‌انجامد.

الف) همدلى و سازگارى بين فرد و دولت:

از جانب دولت، اين سازگارى در جهات زير است:

١. علاقه مندى شديد به خدمت به ملّت.

٢. برداشتن اجبار و مشقّت از دوش ملّت.

٣. رأفت و مهربانى.

٤. رحمت نسبت به مردم.

{لقد جاءكم رسول من انفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رئوف رحيم } (١).

از آثار اين رأفت مبارك و رحمت نبوى، تأسّف شديد حضرت محمّد(ص) است از اينكه بعضى از امّت خود را از قبول وحى محروم ساختند؛ چنان كه خداوند تعالى مى‌فرمايد: {فلعلّك باخع نفسك على آثارهم ان لم يؤمنوا بهذا الحديث اسفاً } (٢). خداوند براى تسلّى و آرامش قلب حضرت پيامبر(ص) فرمود: {...فلا تذهب نفسك عليهم حسرات } (٣).

همه اين ويژگيها را در دستور عملهاى امير المؤمنين على(ع) به مالك اشتر وقتى كه او را والى مصر كرد، مى‌يابيم. حضرت از جمله فرمود :

مالك قلبت را سرشار از رحمت، محبّت و لطف نسبت به رعيت و شهروندان قرار ده و همانند

(١) توبه/ ١٢٨.
(٢) كهف/ ٦.
(٣) فاطر/ ٨.