فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٣

مانند «ح» و برخى هم مشروط كرده‌اند به احراز اينكه چيزى از قامت طائف، بالاتر از پشت بام كعبه نباشد؛ مانند «ج» و برخى به احراز اينكه طبقه دوم از كعبه بالاتر نباشد يا كعبه مقدس از طبقه دوم پايين‌تر باشد؛ مانند «د» و «ز».

هر چند مشهور است كه تشخيص موضوع با فقيه نيست، بلكه با مكلّف است، اما با چنين وضعى، آيا رواست كه از مكلّف بيچاره كه چه بسا يك بار در عمرش به حج مشرّف شده، بخواهيم صدق عرفى طواف از طبقه بالا يا عدم آن را تشخيص دهد و...؟ آيا با اين همه امكانات، مسئولان مربوط نمى‌توانند بررسى و اعلام كنند كه طبقه دوم از كعبه بالاتر است يا نه؟ تا مثلاً در پاسخ به طور واضح گفته شود: «چون طبقه دوم از پشت بام كعبه بالاتر است، بر طواف از طبقه دوم، عرفاً طواف صدق نمى‌كند» يا به عكس. وقتى در صدق عرفى طواف بين پاسخ دهندگان سه قول است، چگونه از مكلّف بيچاره كه حتّى گاهى در مبدأ و ختم طواف هم اشتباه مى‌كند و ركن يمانى را ركن «حجرالاسود» مى‌پندارد، چنين توقّعى داشته باشيم؟

٦. جمع بندى و حاصل اين يازده پاسخ، هشت گونه پاسخ ذيل است:

١. كفايت طواف از طبقه بالا: «الف» و «ط».

٢. عدم كفايت طواف از طبقه بالا: «هـ» و «ح».

٣. به احتياط واجب، جمع بين طواف شخص از طبقه بالا و طواف نايب در صحن: «ب».

٤. فتوا به طواف از طبقه دوم، و احتياط واجب در نيابت و طواف نايب در صحن: «و».

٥. فتوا به نيابت، و احتياط واجب در طواف خود در طبقه دوم: «ك».

٦. فتوا به نيابت، و احتياط مستحب در طواف خود شخص در طبقه دوم: «هـ»، «ز» و يك فرض از فروض «ج».

٧. اگر احراز شد كه طبقه دوم، بالاتر از كعبه است، فتوا به نيابت، و در فرض شك، به احتياط واجب، جمع بين طواف از بالا و نيابت: «د».

٨. اگر كعبه مقدس از طبقه دوم پايين‌تر نباشد، به احتياط واجب، جمع بين طواف از بالا و نيابت، و اگر باشد، طواف از بالا لازم نيست: «ز». البته ذيل اين فرض، لازمه