اجمالاً در آثار اكثر لغويان؛ مانند قاموس فيروز آبادى، مفردات راغب، نهايه ابن اثير، جمهرة اللغة ابن دريد، مصباح المنير فيّومى، مغرب مطرّزى، مختار الصّحاح، منتهى الارب، معيار اللغة و... جمله «التعزير ضرب دون الحدّ»؛ تعزير، زدن كمتر از حدّ است، به عينه يا با اندكى تفاوت، آمده است. (١)

مطرّزى نيز در المغرب مى‌گويد:

سمّيت عقوبة الجانى حدّاً؛ لأنّها تمنع عن المعاودة أولأنّها مقدّرة. ألاترى انّ التعزير و إن كان عقوبة لايسمّى حدّاً؛ لأنه ليس بمقدّر...»؛ (٢)

مجازات جانى، حدّ ناميده مى‌شود، به سبب اينكه او را از انجام دوباره باز مى‌دارد يا به سبب اينكه مقدار حدّ، معيّن است. دليل براين مطلب، اين است كه تعزير، گرچه نوعى مجازات است، ولى حد بر آن اطلاق نمى‌شود؛ چون مقدار آن مشخص نيست.

قابل توجه اينكه با دقّت در كلام لغويان، به روشنى از كلمات آنان معلوم مى‌شود كه سخن آنان در معناى تعزير، برگرفته از كتب فقهى و كلمات اهل شرع است.

تعزير در فقه

شيخ مفيد در كتاب مقنعه مى‌گويد: هر گاه چهار نفر شهادت دهند كه دو مرد را در يك رختخواب برهنه ديده‌اند و شهادت برانجام عمل لواط ندهند، مجازات آن دو نفر، تازيانه است؛ به مقدار كمتر از حد، به عنوان تعزير و تأديب. تعداد تازيانه‌ها طبق صلاحديد حاكم، از ده تا نود و نه تازيانه، به تناسب اتّهامى است كه بر آنان وارد شده. (٣)

همچنين در جاى ديگر از اين كتاب آمده است:

(١) القاموس المحيط، ج٢، ص١٢٥؛ مفردات الفاظ القرآن، ص٣٣٣؛ النهايه، ج٣، ص٣٢٨؛ جمهرة اللغه ، ج٢، ص٣٢١؛ المصباح المنير، ص٥٥٧؛ المغرب في ترتيب المعرب، ج٢، ص٤٢؛ مختار الصحاح، ص٣٣٨؛ منتهى الارب، ص٨٢٧؛ معيار اللغة،ج١، ص٤٦٣.
(٢) المغرب في ترتيب المعرب، ج١، ص١١١.
(٣) المقنعه، ص٧٨٥.