فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧١ - قلمرو قاعده درء(٢) آیت الله رضا استادى

قلمرو قاعده درء(٢) (الف)

رضا استادى

بحث سوم: آيا لفظ «حد» شامل تعزيرات مى‌شود؟

آنچه از كلمات لغويان و بيشتر فقيهان و ظاهر بسيارى از روايات استفاده مى‌شود، اين است كه لفظ «حد» در اين روايت، شامل تعزيرات نمى‌شود. براى روشن شدن اين مدعا عين كلمات لغويان و فقها و روايات را مى‌آوريم:


(الف)در تكميل بحث مستند قاعده درء كه در شماره گذشته آمده است بايد بگوييم: در بخشى از عهد نامه امير المؤمنين عليه السلام به مالك اشتر كه در بحارالانوار به نقل از تحف العقول ذكر شده، چنين آمده است: «وادرءِ الحدّود بالشبهات ...»(بحار الانوار، ج٧٤، ص٢٤٣؛ تحف العقول، ص١٢٨. و...»؛ اين حديث، هر چند در تحف العقول به صورت مرسل نقل شده، ولى سند آن به سه طريق، در الفهرست شيخ طوسى و نجاشى آمده است كه برخى از اين طريقها معتبر يا صحيح است. بنابراين، روايت مرسله صدوق: «ادرؤوا الحدّود بالشبهات» كه در بحث مستند قاعده آمده بود، با روايت مرسله تحف العقول كه در حقيقت، مسند و داراى اعتبار و صحّت است، اعتبار مى‌يابد. در باره اين روايت، ممكن است چنين اشكال كنند كه جمله «وادرءِ الحدّود بالشبهات» كه در عهد نامه امير المؤمنين عليه السلام به مالك در تحف العقول آمده، در نهج البلاغه در ضمن اين عهد نامه نيامده است و از سوى ديگر، نمى‌دانيم سندى كه براى اين عهد نامه در الفهرست شيخ و نجاشى آمده، آيا براى نسخه تحف العقول است يا نسخه نهج البلاغه؛ بنابراين، نمى‌توان به يقين گفت: روايت تحف العقول، مسند است. در پاسخ به اين اشكال، مى‌توان گفت كه آنچه در نهج البلاغه نقل شده است، تمامى عهد نامه نيست، بلكه گزيده‌اى از آن است و معلوم است كه سند شيخ و نجاشى، براى تمامى عهد نامه است، نه فقط گزيده آن(براى آگاهى بيشتر ر.ك: سيد عبدالزهراء، حسينى خطيب، مصادر نهج البلاغه و أسانيده، ج٣، ص٤٣٠؛ مجله كاوشى نو در فقه اسلامى، شماره ٣٣، ص١٨٥.