حد در لغت به معناى منع است و در شريعت، مجازاتى با اندازه معيّن است و از حقوق خداوند به شمار مى‌آيد. بنابراين، قصاص، حد نيست؛ چون از حقوق مردم است و از حقوق خداوند نيست. همچنين بر تعزير، حدّ اطلاق نمى‌شود چون مقدار آن معيّن نيست. (١)

نتيجه بحث:

از كلمات فقها كه برخى از آنها نقل شد، استفاده مى‌شود كه تعزير، قسيم حدّ شرعى است و قسمى از آن نيست تا لفظ حدّ، شامل آن شود. همچنين براى كسى كه در روايات تتبّع كند معلوم مى‌شود كه آنچه فقها گفته‌اند، بر گرفته از روايات است.

تعزير در روايات

١. «عن إسحاق بن عمّار عن أبي عبداللّه عليه السلام انّه قال آكل الميتة و الدم و لحم الخنزير عليهم أدّب فإن عاد أدّب. قلت: فإن عاد يؤدّب؟ قال: يؤدب و ليس عليهم حدّ»؛ (٢)اسحاق بن عمار مى‌گويد: امام صادق عليه السلام فرمود: مردار خوار و كسى كه خون و گوشت خوك مى‌خورد، تأديب مى‌شود و اگر براى مرتبه دوم نيز انجام دهد، تأديب مى‌شود. راوى مى‌گويد: از امام پرسيدم اگر براى مرتبه دوم انجام دهد، تأديب مى‌شود؟ فرمود: تأديب مى‌شود و حد بر آنان جارى نمى‌شود.

٢. «عن أبي حنيفة قال: سألت أباعبداللّه عليه السلام عن رجل قال لآخر يا فاسق. قال: لاحدّ عليه و يعزّر» (٣)؛ ابو حنيفه مى‌گويد: از امام صادق عليه السلام پرسيدم در مورد كسى كه به ديگرى بگويد فاسق. امام فرمود: تعزير مى‌شود و حدّى بر او نيست.

٣. «عن حمّاد بن عثمان عن أبي عبداللّه عليه السلام، قال: قلت له: كم التعزير؟ فقال: دون الحدّ...»؛ (٤)حمّاد بن عثمان مى‌گويد: به امام صادق عليه السلام عرض كردم اندازه تعزير چقدر

(١) المصادر الفقهيه، ج٣٨، ص١٥٧.
(٢) وسائل الشيعه، ج١٨، ص٥٨١.
(٣) همان، ص٤٥٣.
(٤) همان، ص٥٨٤.