فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٦ - قلمرو قاعده درء(٢) آیت الله رضا استادى

حدود، جمع حدّ، در لغت به معناى منع است و حدّ شرعى، برگرفته از همين معناست؛ چون حد، وسيله‌اى است براى بازداشتن مردم از انجام گناه، به سبب ترس از اجراى حدّ. از نظر شرعى، حدّ، مجازات بدنى خاصّى است براى معصيتى كه مكلّف مرتكب شده و شارع مقدار آن را با خصوصياتش معيّن كرده است. تعزير در لغت، به معناى تأديب است و شرعاً مجازات و اهانتى است كه غالباً براى آن، در شريعت، مقدارى معيّن نشده است. (١)

صاحب عروة الوثقى مى‌گويد:

كسى كه در ماه رمضان، با آگاهى و تعمّد، افطار كند، اگر افطار در ماه رمضان را حلال نمى‌داند، به بيست و پنج ضربه شلاق تعزير مى‌شود و چنانچه دو مرتبه اين كار را انجام دهد، باز هم تعزير مى‌شود و اگر براى مرتبه سوم انجام دهد، بنا بر اقوى كشته مى‌شود. (٢)

صاحب مستمسك در ذيل اين حكم مى‌گويد:

مستند اين حكم، موثّقه سماعه و روايت ابو بصير است، اما استدلال به صحيحه يونس از امام كاظم عليه السلام ـ كه مى‌فرمايد: «اصحاب الكبائر كلّها إذا أقيم عليهم الحدّ مرّتين قتلوا في الثالثة ...» ؛ كسانى كه مرتكب گناهان كبيره مى‌شوند، هرگاه دو بار بر آنان اجراى حد شود، براى مرتبه سوم كشته مى‌شوند ـ متوقف است بر اينكه مراد از حد، معنايى باشد كه شامل تعزير نيز مى‌شود؛ در حالى كه عموميت حد براى تعزير، ثابت نيست و محل اشكال است. (٣)

در مستند العروه نيز در شرح اين عبارت عروه مى‌گويد:

موثّقه سماعه به صراحت بر اين مطلب دلالت مى‌كند. همچنين صحيحه يونس از امام كاظم عليه السلام؛ گرچه مورد صحيحه يونس، حدّ است و حدّ، لفظاً شامل تعزير نمى‌شود، ولى خصوصيتى براى حد در اين حكم نيست و عرفاً از روايت، اين گونه استفاده مى‌شود كه هركس دو مرتبه بر او حكم خداوند ـ اعم از اينكه حد باشد يا تعزير ـ جارى شود، براى مرتبه سوم، كشته مى‌شود. (٤)