فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٧ - تطبيق نظام حقوقى اسلام و حقوق وضعى معاصر(٢) عباس كعبى
اينكه رزق و عمر و نفع و ضرر به دست خداوند است، وجوب جمع بين خوف و رجاء، وجوب عدالت، عدم جواز عمل بر خلاف عدالت براى كسى كه موصوف به عدالت است، وجوب عاقبت انديشى پيش از انجام كارى، وجوب انصاف درباره ديگران اگرچه به ضرر شخص باشد، بر مؤمن واجب است كه هرچه را براى خود مىخواهد، براى ديگران نيز بخواهد و هر چه را براى خود نمىخواهد، براى ديگرى نيز نخواهد، وجوب تقدّم رضايت خداوند بر هواى نفس و حرمت عكس آن، حرمت كفران نعمت خداوند، حرمت رياستطلبى با عدم اطمينان به رعايت و اجراى عدالت، حرمت بد خُلقى، وجوب اجتناب از گناهان كبيره كه گناهان كبيره عبارت است از شرك به خدا، قتل، عاقّ والدين، ربا، تعرّب بعد الهجرة [يعنى رجوع به باديه و صحرا و اقامت در آنجا بعد از هجرت از آنجا به شهر (١)]، قذف، خوردن مال يتيم، فرار از جهاد، نااميدى از رحمت خدا، احساس آرامش از مكر خدا، جادوگرى، سوگند دروغ، غش در معامله، نپرداختن زكات، شهادت دروغ، كتمان شهادت، نوشيدن شراب، ترك نماز، ترك يكى از واجبات، عهد شكنى، قطع صله رحم، دزدى، نفرين كردن پدر، زدن فرزند، خوردن مال حرام، قمار، كم فروشى، لواط، قنوط از رحمت خدا [قنوط اخصّ و اشدّ از يأس است]، كمك به ستمگران و اتّكا به آنها، حبس حقوق مردم، دروغ گفتن، تكبّر ورزيدن، اسراف، تبذير، خيانت، سبُك شمردن حج، جنگ با اولياى خداوند، پرداختن به لهويات، اصرار بر گناهان، ترك كمك به مظلوم.
آنچه ذكر شد، برخى از ابواب مربوط به تهذيب نفس، اعم از واجبات و محرّمات بود كه در وسائل الشيعه به صورت باب بندى شده و مرتب آمده است. (٢)
(١) در حديث وارد شده كه بيابانى شدن و در باديه جاى گرفتن، پس از اقامت در شهر، از آن جهت حرام شده است كه باعث رجوع و بيگانگى نسبت به دين و ترك ارتباط با انبيا، بزرگان و علما مىگردد و فرد در جهل وبى خبرى نسبت به دين و احكام دينى باقى مىماند. ر.ك: علل الشرائع: ج،٢، ص٤٨١، نجف، چاپ حيدريه ،١٣٨٦ هـ . طريحى گفته است : تعرّب حرام عبارت است از پيوستن به بلاد كفر، پس از هجرت از آنجا به بلاد اسلام. رك: مجمع البحرين، ماده «عرب»(م).
(٢) وسائل الشيعه، ج١١، ص١٠ ـ ١٩، فهرست كتاب جهاد نفس.