٣. ابن رشد گفته است: فقها اختلاف نظر دارند كه آيا يكى از شرايط سجود، اين است كه دست سجده كننده بايد [هنگام سجده] مكشوف و آشكار باشد و مستقيماً بر زمين قرار گيرد [و مثلاً با عبا پوشيده نشده باشد] يا اينكه چنين شرطى در باره دستان وجود ندارد؟

مالك گفته است آن، شرط سجود است، اما تصوّر مى‌كنم شرط تماميت آن باشد. (٢)گروهى نيز گفته‌اند آن، از شرايط سجود نيست.

اختلاف نظر فقها در سجده بر لايه‌هاى عمامه نيز از همين باب است. در اين زمينه سه نظريه ابراز شده است: گروهى ممنوع مى‌دانند و گروهى ديگر جايز و گروهى هم بين سجده بر لايه‌هاى كم و لايه‌هاى زياد عمامه، فرق گذاشته‌اند. گروهى هم بين اينكه بخشى از پيشانى سجده كننده به زمين برسد و يا هيچ بخشى از پيشانى‌اش به زمين نرسد، تفاوت قائل شده‌اند. (٣)

٤. قفال گفته است: اگر به خاطر مرضى، دستارى بر پيشانى نماز گزار بسته شده باشد و با آن دستار سجده كند، كفايت مى‌كند و لزومى به اعاده نماز نيست. فقهاى ما قول ديگرى را نيز نقل كرده‌اند كه مطابق آن، در صورت مسح بر جبيره، اعاده واجب است. (٤)

٥. در كتاب الفقه على المذاهب الاربعه آمده است: شافعيه معتقدند كه سجده بر پيچ عمامه يا دستار، در صورتى كه پيشانى را پوشانده باشد، اشكال دارد. بنابراين، چنانچه نمازگزار از روى علم و عمد، بر محل آشكار ومكشوف پيشانى اش سجده نكند، نمازش باطل است؛ مگر آنكه عذرى داشته باشد؛ مثل اينكه جراحتى بر پيشانى اش باشد و باز كردن دستار، مشقّت زيادى داشته باشد كه در اين صورت، سجده با دستار، صحيح است. (٥)

(١) العزيز، شرح «الوجيز»(معروف به الشرح الكبير)، ج١، ص٥٢١.
(٢)معنايش اين است كه شرط صحّت سجده نيست، بلكه شرط كمال آن است.
(٣)بداية المجتهد، ج١، ص١٣٩.
(٤) حلية العلماء في معرفة مذهب الفقهاء، ص١٢٢.
(٥) الفقه على المذاهب الاربعة، ج١، ص٢٣٣.