فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٨٢
مسلك و مكتب او ـ به رغم انتقال آثار او به بغداد ـ بوده است. بعيد نيست كه معاصر او احمد بن محمد بن جنيد دربغداد از شيوه و مكتب او الهام گرفته باشد؛ زيرا او نيز عقل و استدلالات عقلانى را به عنوان يكى از منابع اصلى اجتهاد و استنباط مى شناخته است.
به هرحال پس از اندك زمانى خداوند مردى را كه سينه اش را براى علم گشاده ساخته و موهبت هاى فراوانى به او بخشيده و علم و فقه از او سرازير بوده يعنى شيخ مفيد را آشكار ساخت. شيخ مفيد آنچه را از فقيه عمانى به او رسيد با جانش نوشيد و مبانى و قواعد مكتب او را به كمال گرد آورد و براى تطبيق و نقل آن درعرصه كنكاش هاى فقهى كوشيد. او با توجه به عوامل زير دركارش موفقيت كسب كرد:
١.موهبت ها و توان هاى ذاتى خدادادى.
٢.سكونت در پايتخت علم يعنى بغداد و برخوردارى از جايگاه ممتاز در آن.
٣.توان او در استوار ساختن اين مكتب و تربيت نسلى ازفقها كه جزء نوادر و نوابغاين عرصه شناخته شدند همچون شيخ طوسى،سيد مرتضى و ساير استوانه هاى اين مدرسه كه براى استحكام بخشيدن به پايه هاى اين مكتب و انتشار انديشه هاى آن مى كوشيدند. به هرروى شيخ مفيد ـ بهواسطه استادش ابن قولويه ـ از شيوه عمانى تأثير پذيرفت؛ زيرا او شگفتى و ستايش اين انديشه رادرمجالس درس و بحثش پنهان نمىساخت. (٥٤) البته اين شگفتى و ستايش منحصر به شيخ مفيد و فقهاى معاصر او نبود بلكه فقهاى پس از آنها نيز به جايگاه ويژه فقهى و ديدگاه هاى منحصر به فرد عمانى پى برده و به اقوال و استدلال هاى او اهتمام نشان داده و باتمام تكريم او را مى ستودند.
ابن ادريس او را موثق، فقيه و متكلم معرفى كرده و درجاى ديگر از بزرگان اصحاب و فقهاى مسلّم دانسته است. (٥٥)
خوانسارى مى گويد:
عقل گرايى در ادله و شيوه جمعميان ادله احكام با اجتهاد درست، به اين مرد نسبت داده شده است. (٥٦)
(٥٤) رجال نجاشى،ص٤٨.
(٥٥) سرائر،ج١،ص٤٢٩و٤٤٣.
(٥٦) روضات الجنات،ج٢،ص٣٥٩.