فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٨١
سيدبحرالعلوم در توصيف نقش فقيه عمانى چنين مى گويد:
او نخستين كسى است كه فقه راپيراست و عقل را به كار گرفت و در آغاز غيبت كبرا مباحث اصول و فروعراشكافت، پس از او ابن جنيد اين كار را دنبال كرد و اين دو از بزرگان طبقه قدما بوده اند. (٥٢)
همچنين سيد حسن صدر در ستايش از شيوه نعمانى و تمجيد از او آورده است:
يكى از پايه هاى دين، بنيان گذار درفقه، محقق علوم شرعى، دقيق درعلوم عقلى، كهداراى كتاب هايى در تمام فنون اسلامى است و به فقاهت و تفريع فروعبراصول مشهور است. (٥٣)
انعكاس شيوه نعمانى و نتايج آن
مهم ترين هدفى كه عمانى از رهگذر كوشش هاى علمى خود در زمينه هاى فقه و كلام دنبال مى كرد، پافشارى بر ارائه شيوه فنى و علمى بود كه برپايه ها و قوانين ثابت و استوار علمى تكيه داشت و مى توانست جايگزين شيوه پيشين شود و از نقاط ضعف آن (همچون اندك بودن تفريع، و جمود برظاهر نصّ) به دور ماند. او در كنار اين هدف، آرمان ديگرى را دنبال مى كرد و آن جداساختن فقه از حديث به عنوان دانشى مستقل بودكه براى خود داراى قواعد، مبانى و زبان و ابزارهاى خاصى است كه بازبان متن روايات متفاوت است، اين امر نيز براى مكتب فقه روايى شناخته نشده بود. حال جاى طرح اين پرسش است كه ميزان موفقيت عمانى دراين ميدان چقدر بوده و آيا او به اهداف خود دست يافت؟
پاسخ مثبت است و او توانست اهداف خود را محقق سازد، و اين كوشش ها با اندكى گذار از دوران او نتيجه داد، هرچند شرايط مناسب در دوران او براى انتشار انديشه اش فراهم نشد. البته عوامل بيرونى در عدم انتشار آن نقش داشت، نظير آن كه او از مراكز تأثير گذار در زمينه هاى علمى دور بوده و كتاب هايش به برخى از اين مراكز همچون قم و رى نرسيد و مدرسه اش درعمان از طرفداران و مدافعانى كه بتوانند آرا و مكتب او را ترويج كنند خالى بود يا آن كه عوامل خاص مهم ترى دخالت داشته كه در رأس آنها كنار نيامدن مدرسه حديث با
(٥٢) فوائد رجاليه،ج٢،ص٢٢٠.
(٥٣) تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام،ص٣٠٣.