فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٢٩ - نگاهى به لعان و مانعيت آن از ارث در حقوق ايران دكتر محمدرضا بندرچى
و ديگر قابل وصل نيست و در ملاعنه كه با رجوع از آن دوباره اين رابطه برقرار مىشد، حكم ويژه نهاد لعان بود كه بايد تنها در مورد خاص خودش اجرا شود و به موارد ديگر قابل سرايت نيست.
آثار حقوقى لعان بين فرزند و اقارب مادرى
مطابق ماده ٨٨٢ ق.م چون رابطه نسبى بين ولد ملاعنه و مادر خويش برقرار است بين آنان توارث وجود خواهد داشت. با وجود اين رابطه، خويشاوندان و اقارب مادرى ولد ملاعنه نيز از وى ارث خواهند برد؛ زيرا آنان به واسطه ارتباط فرزند با مادر خويش با وى خويشاوند محسوب مىشوند و در طبقات ارثى قرار مىگيرند و مطابق قاعده كلى كه هر خويشاوندى كه داراى اسباب و شرايط ارث باشد از مورّث خود ارث خواهد برد، اين خويشاوندان نيز مىتوانند حسب مورد، وارث ولد ملاعنه قرار گيرند. قسمت اخير ماده ٨٨٢ ق.م مىگويد: «... همچنين مادر و خويشاوندان مادرى از او ارث مىبرند.» بنابراين اگر چنين شخصى فوت كند و از خود وارث طبقه اوّل به جا نگذاشته باشد وارثان طبقه دوم كه با وى از طرف مادر خويشاوند هستند (برادر و خواهر مادرى و فرزندان آنها) از او ارث خواهند برد و چنانچه اين طبقه نيز وجود نداشته باشند ورّاث طبقه سوم مثل دايى و خاله و فرزندان آنها وارث او خواهند بود. از طرف ديگر همان گونه كه اقارب مادرى از ولد ملاعنه ارث مىبرند، وى نيز مىتواند از آنان ارث ببرد؛ زيرا با وجود رابطه خويشاوندى كه دو طرفه مىباشد هر يك از آن دو خويشاوند ديگرى محسوب مىشوند و در صورت وجود شرايط و اسباب، بينشان توارث وجود خواهد داشت.
برخى از مؤلفان به استناد رواياتى از معصومان (٢٣) عقيده دارند كه خويشاوندان مادرى از ولد لعان شده ارث خواهند برد ولى او از آنان ارث نمىبرد. اين عقيده متروك و شاذ،
(٢٣) «يرثه اخواله و لا يرثهم» (وسائل الشيعه، ج ١٧، باب ٤ از ابواب ميراث ولد ملاعنه، ص ٥٦٢، حديث ٤).