درباره زمينهاى موات فتح شده با جنگ دليلى نداريم كه از كافران به امام(ع)مى‌رسد ، همان گونه كه زمينهاى آباد فتح شده از كافران به مسلمانان مى‌رسد . اين حم كه زمينهاى يادشده از آنِ امام(ع)است برگرفته از عمومهايى است كه مى‌گويد زمينهاى موات از آنِ اوست ، البتّه اين نيز پس از مقدم داشتن اين عمومها بر عامهاى ديگرى است كه زمينهاى فتح شده با جنگ را از آنِ مسلمانان مى‌داند . تعارض و ناسزگارى ميان اين دو دسته ، از گونه عموم و خصوص من وجه است و پس از ترجيح يك دسته از اين عامها چنين نتيجه مى‌گيريم : زمينهايى كه از آنِ كافران بوده تنها زمينهاى آباد مى‌باشد و اين زمينها در صورت آزاد شدن با جنگ ، به مسلمانان مى‌رسد . امّا زمينهاى موات از آغاز از آنِ امام(ع)بوده است . [اگر اين ترجيح را نپذيريم بايد بگوييم : [زمينهاى آزاد شده ، چه آباد و چه موات ، به حكم عمومهاى روايات مفتوح عنوة از آنِ مسلمانان است ، آن گاه براى بيرون بردن زمينهاى موات از اين حكم نيازمند دليل ويژه‌اى درباره همين زمينها خواهيم بود .

در اين باره مى‌توان سخن ديگر گفت : دليلهاى كه زمينهاى آزاد شده با جنگ را از آنِ مسلمانان مى‌داند ، ظاهر در آن زمينهايى است كه پيش از آزادى از آنِ كافران بوده و بدين سان تنها زمينهايى را در بر مى‌گيرد كه كافران آبادش كرده بودند نه زمينهايى كه

(١) بلغة الفقيه ، ٦٩ .