فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٥ - قــاعده غــرور آية اللّه محمّد رحمـــانى
امّا دلالت حديث بر قاعده ، تمام است و كسى بر دلالت آن اشكال نكرده است .
نقد و بررسى
إشكال اساسى بر روايت از نظر سند است زيرا اوّلاً : اين نبوى در كتب حديثى شيعه يافت نشده است ، مصحّح و محقّق جواهر الكلام مىنويسد :
اين حديث از ائمّه معصومين عليهمالسلام نقل نشده ولى از محقّق ثانى حكايت شده كه در حاشيهاش بر ارشاد اين حديث را به پيامبر(ص) نسبت داده و ليكن درست نيست. چون اين جمله ، يك قاعده فقهى است كه از روايات باب تدليس و غير آن گرفته شده است. (١)
پس از جستجوى زياد اين حديث به صورت مرسل و با عبارت المغرور يرجع على مَن غرّه ، در كتاب جامع المقاصد (٢) پيدا شد و چنانچه جمله عليهالسلام را قرينه بدانيم بر اينكه براى ائمّه به كار مىرود نه براى رسول اللّه(ص) اين روايت نبوى نخواهد بود . در هر صورت اين اشكال باقى مىماند كه جبران شدن ضعف سند در صورتى صحيح است كه قائل به جبران شدن ضعف سند با عمل مشهور باشيم .
ثانياً ، بر فرض پذيرفتن اينمبنا ، جبران شدن ضعف سند در صورتى راه دارد
(١) محمّد حسن نجفى ، جواهر الكلام ، ج٣٧ ، دار احياء التراث العربى با تصحيح و تحقيق و تعليق آية اللّه محمود قوچانى برخى از نويسندگان معاصر مدّعى شدهاند ابن اثير به اين حديث اشاره كرده است « قواعد فقه بخش مدنى » ص١٧٢ مصطفى محقّق. ولى اين ادّعاء درست نيست ، زيرا ابن اثير در ذيل ماده « غر » ج٣ ، نامى از اين جمله بعنوان حديث نبرده است .
(٢) محقّق كركى ، جامع المقاصد ، ج١٣ ، ص٢٩٥ .