فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٧ - شهرسازى و احداث خيابانها از سوى دولت آية اللّه شيخ حسين حلّى

بهره جوييهاى ممكن از بازمانده خانه‌ها و مغازه‌هايى كه اين گونه به تصرّف در آمده‌اند ، چه حكمى دارد .

از آن جا كه اين بحث ارتباط تنگا تنگى با بحث از زمين و گونه‌هاى آن ، چون زمينهاى خراج يا مفتوح عنوة [ = فتح شده با جنگ و قهر] و زمينهاى انفال ، دارد ؛ ناگزير مقدّمه‌اى را درباره اين زمينها مى‌آوريم تا از اين رهگذر ، حكم هرگونه بهره‌ورى را از موضوع اصلى سخن ما ، كه همان خيابانهاى نو بنياد از سوى دولت است ، بشناسيم .

زمين مفتوح عنوة : [ = آزاد شده با جنگ]

اين عنوان ، نام زمينهايى است كه لشگر اسلام فتح مى‌كند . در بلغة الفقيه اين زمينها را چنين تعريف كرده است : « وهي المأخوذة بالقهر والغلبة المستلزمة للذلّ والخضوع . ومنه قوله تعالى : «وعنت الوجوه للحىّ القيوم »» (١) .

مفتوح عنوة زمينهايى است كه با قهر و پيروزى به دست آيد با خوارى و فرو افتادگى [دشمن] همراه باشد. اين سخن خداوند نيز به همين معناست : چهره‌ها در برابر [خداوند[ زنده پايدار، خوار و فروتن‌اند.

البتّه به طور طبيعى آنچه را كه لشكر اسلام به دست مى‌آورد بر دو گونه است :

دسته‌اى از زمينها ، به هنگام فتح ، آبادند و دسته‌اى ديگر ، خراب و غير آباد . گونه دوّم را عنوان انفال در بر مى‌گيرد كه از آن سخن خواهيم گفت .

زمينهاى آباد فتح شده

مرحوم سيّد بحر العلوم در بلغة الفقيه اين ديدگاه را برگزيده است كه اين زمينها