به گونه‌اى برابر از آنِ همه مسلمانان ، حتى آنان كه از اين پس به اسلام در آيند و يا به دنيا آيند ، خواهد بود . هيچ يك از آنان را در اين زمينها برديگرى برترى نيست ، چه رسد به اين كه آن را تنها از آن جنگاوران و فاتحان بدانيم . گروهى از فقيهان ما نيز همين ديدگاه را برگزيده‌اند و دو دليل بر آن آورده‌اند ؛ روايات و اجماع .

استدلال به روايات

١ ـ « صحيحة الحلبى عن أبى عبداللّه‌ عليه‌السلام قال : سئل أبو عبداللّه‌ عليه‌السلام عن السواد ما منزلته ؟ فقال : هو لجميع المسلمين ؛ لمن هو اليوم ولمن يدخل فى الإسلام بعد اليوم ولمن لم يخلق بعد ، فقلنا : الشراء من الدهاقين ؟ قال : لا يصلح إلاّ أن يشترى منهم على أن يجعلها للمسلمين ، فإن شاء ولى الأمر أن يأخذها أخذها . قلنا : فإن أخذها منه ؟ قال : يردّ إليه رأس ماله وله ما أكل من غلّتها بما عمل . » (١)

حلبى گفت : از امام صادق پرسيده شد : [حكم] و جايگاه زمينهاى سواد چيست ؟ حضرت فرمود : اين زمينها از آنِ همه مسلمانان است ، چه آنان كه امروز هستند و چه آنان كه در آينده به اسلام درآيند و چه آنان كه هنوز آفريده نشده‌اند . گفتيم : خريدن آن از دهقانان [چگونه است] ؟ فرمود : شايسته نيست ، مگر آن كه بخرد تا براى همه مسلمانان گرداند و اگر ولى امر خواست مى‌تواند زمين را از او بگيرد . گفتيم : اگر زمين را از او گرفت ؟ فرمود : سرمايه او را بدو بر مى‌گرداند و آنچه در برابر كار خويش از محصول زمين خورد بر او رواست .

٢ ـ صحيحة ابن ربيع الشامى : لا تشتروا من أرض السواد شيئاً ، إلى أن قال : فإنّما

(١) وسائل الشيعه ، شيخ حرّ عاملى ، ١٢/٢٧٤ ، چاپ اسلاميه ، تهران .