{إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْوءُولاً } ـ پرسش در روز قيامت است و بر اين پايه ، « عهد » در آيه به هيچ وجه به معناى مطلق پيمان كه موضوع سخن است ، نخواهد بود : چرا كه روشن است مقصود از « پيمان خدا » احكام و تكاليف الهى است . طبق اين تفسير ، تنها مقصود آيه از امر به وفاى پيمان ، راهنمايى به حكم عقل است كه طاعت را لازم مى‌داند ، نه آن كه خود امرى مولوى به لزوم و وجوب وفا به پيمانها باشد ، چرا كه اين نيز به نوبه خود حكمى شرعى همانند ديگر احكام شريعت است كه در آيه ، با عنوان « پيمان خدا » از آنها ياد شده‌است ـ والبتّه در اين مسأله تأمّل و دقّتى در خورد بايست .

بدين سان روشن مى‌شود كه نمى‌توان با اطمينان ، به لزوم چنين تعهّدات والزاماتى حكم‌كرد . هر چند ميان دو طرف و بر اساس توافق و تبانى كامل صورت پذيرد .

از همين جاست كه مى‌گوييم : مقتضاى اصل عملى جواز است ، و بر اين پايه ، نمى‌توان آن گونه كه در فقه وضعى ( حقوق جديد ) حكم شده است ، و عده بيع يا وعده اجاره را به عنوان عقدى مستقلّ و الزام آور براى وعده دهنده قلمداد كرد .

وجـه چهــارم :

گاه ممكن است ـ در برابر ادلّه پيشگفته ـ براى اثبات عدم لزوم چنين قراردادهايى ، به روايات بيع « عينه » و همانند آن استدلال شود ، از اين جمله است :

ـ موثّقه معاويه بن عمّار كه گفت :

« قلت لأبى عبداللّه‌ عليه‌السلام : يجيئنى الرجل يطلب منّي بيع الحرير وليس عندي منه شيء فيقاولني عليه وأقاوله في الربح والأجل حتى نجتمع على شيء ، ثمّ اذهب فاشترى له الحرير فأدعوه إليه . قال أرأيت إن وجد بيعاً هو أحبّ إليه منك أيستطيع أن ينصرف إليه