فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٧ - قــاعده غــرور آية اللّه محمّد رحمـــانى
باب نكاح مشروط به اينكه شخص غار قصد گول زدن داشته باشد . بى شك ، فقهاء قلمرو قاعده را بيش از اين قدر متيقّن مىدانند .
بنابر اين اجماع نمىتواند دليلى بر اين قاعده باشد و بر فرض تنزّل ، اخصّ از مدّعاست .
٣ . بناى عقلاء
بى گمان عقلاء در روابط اجتماعى ، شخصى را كه موجب گول خوردن ديگرى شده و در نتيجه سبب وارد شدن خسارت و زيان بر او باشد ، ضامن مىدانند . صاحب مهذّب الاحكام مىنويسد :
اين قاعده عقلايى است نه تعبّدى پس دليلى بر حجّيّت غير از عدم الردع لازم ندارد زيرا تمامى اقوام و ملل بلكه نوع بشر در موارد غرور ، جهت جبران خسارت به غار رجوع مىكنند و اين عمل مورد مدح عقلاء است. (١)
و ليكن اشكال مىشود كه بناى عقلاء دليل لبّى است و در موارد شكّ مانند اينكه شكّ كنيم با جهل و عدم قصد شخص غار ، عنوان غرور صدق مىكند يا نه نمىتوانيم به اين قاعده تمسّك كنيم .
و نيز اگر شكّ كنيم كه در صورت انتفاع مغرور ، آيا غرور صدق مىكند يا نه ؟ تمسّك بدان صحيح نخواهد بود .
در هر صورت اين دليل اخصّ از مدّعاست .
٤ . قاعده تسبيب
مىتوان قاعده تسبيب را يكى از ادلّه قاعده غرور به شمار آورد .
(١) آية اللّه سيّد عبدالأعلى سبزوارى ، مهذّب الاحكام ، ج١٦ ، ص٣٤٧ ، موءسّسه المنار .