گفت : وفا واجب است و اگر متعهّد از آن سرباز زند ، حاكم حقّ دارد او را به عمل به تعهّد خود ـ كه در اينجا موضوعش فروش كالايى معيّن است ـ وادار سازد و اگر بازهم نپذيرد خود از طرف او ، اقدام به فروش كند ؛ زيرا حاكم ولىّ كسانى است كه از عمل به تعهّد و تكليف خود سرباز مى‌زنند . البتّه اين نكته هست كه بدون اقدام به بيع از طرف خود متعهّد يا از طرف حاكم ، بيعى تحقّق نخواهد پذيرفت و حقوق عينى يعنى نقل و انتقال مترتّب نخواهد شد .

به هر روى ، آنچه مى‌توان براى اثبات الزام آور بودن اين گونه تعهدها بدان استدلال كرد يكى از اين چند وجه است :

وجـه اوّل :

تمسّك به عموم حديث : {الموءمنون عند شروطهم } (١) ؛ چرا كه شرط در اينجا به معناى التزام است .

اشكالى كه بر اين وجه وارد مى‌شود اين است كه معناى « شرط » ، ظهور دارد در آنچه تحقّق يافتن چيزى بدان وابسته است ، و از همين جاست كه ظاهر معناى شرط فقط شامل شرط‌ها و التزام‌هاى ضمن عقد و آنچه التزامِ عقدى منوط به آن است ، مى‌شود . بر اين پايه ، خود التزام عقدى نمى‌تواند شرط باشد و از همين روى نيز استناد جستن به اين قاعده براى اثبات صحّت قراردادها ، درست نيست . بلكه

(١) « موءمنان به شرطهاى خود پايبندند » . ر . ك : وسائل الشيعه ، ج١٢ ، باب٦ از ابواب الخيار ، ص٣٥٣ ، ح١ و ٢ و ٥ . گفتنى است به جاى كلمه « الموءمنون » در متن حديث ١ و ٢ « المسلمون » و در متن حديث٥ : « فأنّ المسلمين » آمده است .