زينهار از تکبر - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٣٨ - حد و مرز تواضع

قرآن كريم براى مثال در مورد والدين به «خفض جناح»[١] فرمان داده كه مرحله‌اى فراتر از فروتنى عرفى است:

وَاخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِي صَغِير‌؛[٢] در كمال تواضع و فروتنى از سر رحمت و مهربانى برايشان بال بگستر و بگو پروردگارا! همان‌گونه كه در خردسالى مرا پروريدند، بر آنها رحمت فرود آر.

همچنان كه راجع به معلّم نيز، سفارش به اين امر شده است. در حديثى از پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) مى‌خوانيم:

لَيْسَ مِنْ أخْلاقِ الْمُؤمِنِ الْمَلَقُ إلاّ في طَلَب الْعلم‌؛[٣] تملق گفتن، از صفات اخلاقى انسان باايمان نيست، مگر در مسير جستوجوى دانـش.

مرتبه عالى‌تر تواضع، در مورد چهارده معصوم(عليهم السلام) سفارش شده است‌؛ مثلا خداى تعالى مؤمنان را از بلند كردن صدا در پيشگاه باعظمت پيامبر رحمت(صلى الله عليه وآله) برحذر داشته و آن را سبب حبط و نابودى اعمال صالح معرفى كرده است:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْض أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ وَأَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ‌؛[٤] اى اهل ايمان! صدايتان را بلندتر از صداى پيامبر(صلى الله عليه وآله)

---

[١] مرحوم طبرسى: حالت پرنده را هنگامى كه جوجه خود را زير پر و بال مى‌گيرد، خفض جناح گويند، و عرب، فردى را كه از سختگيرى به دور است، خافض‌الجناح گويد. مجمع البيان، ج ٥ و ٦، ص ٦٣١. [٢] اسراء (١٧)، ٢٤. [٣] بحارالانوار، ج ٢، ص ٤٥، حديث ٢٠. [٤] حجرات (٤٩)، ٢.