زينهار از تکبر - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٣٠ - علت سختى آزمون

نَاضِرَة [١] وَطُرُق عَامِرَة لَكَانَ قَدْ صَغُرَ قَدْرُ الْجَزَاءِ عَلَى حَسَبِ ضَعْفِ الْبَلاَءِ‌؛ (آرى، قرار گرفتن كعبه معظمه در چنين موقعيت جغرافيايى خود) آزمونى بزرگ، مهم، روشن و رساست، كه خداوند تعالى آن را سببى براى رحمت خود، و رهنمودى به سوى بهشت خويش مقرر فرمود. و اگر خداى تعالى اراده فرموده بود خانه باعظمت خود و عبادتگاه‌هاى بزرگ خويش را در كنار باغستان‌ها و نهرهاى روان، و سرزمين‌هاى هموار و نرم، با درختان متراكم و در هم آميخته، ميوه‌هاى دسترس و قابل استفاده، ساختمان‌هاى متصل به يكديگر، آبادى‌هاى نزديك به هم، گندم‌هاى خوش‌رنگ (بين سفيدى و سياهى) و گلستانى سرسبز، سرزمينى پرگياه، بستان‌هاى فراوان (و مملوّ از محصولات چشمگير)، كشتزارهاى شاداب و سرزنده و راه‌هاى آباد قرار دهد، ارزش پاداش با سبكى و آسانى آزمايش، پايين مى‌آمد.

ممكن است پرسشى در بعض اذهان پديد آيد: چه مى‌شد خداوند اين همه سختى در زندگانى انسان قرار نمى‌داد و همگان با آزمونى ساده به بهشت مى‌رفتند و جهنم پر از خيل عظيم تبهكاران نمى‌شد؟

پاسخ در كلام دلنشين حضرت مولى الموحدين(عليه السلام) به خوبى ديده مى‌شود: ارزش هداياى پر ارج الاهى و پاداش‌هاى غير قابل تصور حق‌تعالى مقتضى آزمونى است مشكل‌تر از آنچه با طبع تن‌پروران سازگارى دارد‌؛ هرچند با اين همه بايد گفت: آزمايش هم از حدّ توان بشرى ساده‌تر است و قابل تحمّل،[٢] و هم خداى تعالى سختى آن را براى تقواپيشگان به آسانى تبديل خواهد فرمود.[٣]

---

[١] قال الله تعالى: «وُجُوهٌ يَوْمَئِذ ناضِرَة» (قيامه، ٢٢) شاداب و بانشاط. [٢] نكته‌اى واضح است و در احاديث و ادعيه نيز بر آن تأكيد شده‌؛ مانند دعاى عديله: «وَلَمْ يُكَلِّفِ الطَّاعَةَ إلاَّ دُونَ الْوُسْعِ وَالطَّاقَةِ». مفاتيح الجنان. [٣] «تِجارَةٌ مُرْبِحَةٌ يَسَّرَها لَهُم رَبُّهُمْ». ترجمه و شرح فيض‌الاسلام، خطبه ١٨٤.