ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧٥ - ٨ - شناخت و ارزيابى هدف و وسيله

تشخيص داده شده ، بعنوان هدف پذيرفته مى شود ، سپس همهء معرفتها و موضوعات و جنبشها بعنوان وسايلى براى آن هدف منظور مى شوند . حتى آن انديشمندانى هم كه بطور مستقل در بارهء وسيله‌ها و هدفها انديشيده‌اند [ البتّه شمارهء آنها بسيار محدود است ] مانند آلدوس هكسلى ، ملاك و ضابطه و تعريف دقيقى در بارهء دو مفهوم مزبور ننموده‌اند . مكتب پراگماتيسم همهء آرمانها و انديشه‌ها و تحقيقات و كوششها را بعنوان وسيله براى هدفهاى حياتى در مجراى عمل مى نگرد .
عامل تقسيم موضوعات و فعاليتها به وسيله و هدف
عامل تقسيم موضوعات و فعاليتها به وسيله و هدف مسلم است كه بشر در گذرگاه ادامهء حيات ، آنچه را كه شرط و مقتضى حيات مى داند ، وصول به آن را مى خواهد و آنچه را كه مانع و مخلّ حيات ميداند ، عدم آن را مى خواهد . اين خواسته‌ها چنان نيست كه در هر موقعى و با هر گونه شرايطى قابل تحقيق بوده باشد ، بلكه ميان انسان و آن خواسته‌ها ، اغلب فاصله‌ها و وسايطى وجود دارد كه بايستى آنها سپرى شود و يا مطابق هدف توجيه گردد . هر خواسته اى كه چنين موقعيتى با انسان داشته باشد ، جنبهء هدفى پيدا ميكند و آنچه در راه وصول به هدف قرار گرفته و بايستى براى رسيدن به آن هدف توجيه و مورد تصرف قرار بگيرد ، وسيله ناميده مى شود . تحقيق دقيق در تعريف هدف و وسيله را در مباحث بعدى خواهيم ديد .
اهميت بررسى و تحقيق در بارهء هدف و وسيله
اهميت بررسى و تحقيق در بارهء هدف و وسيله دلايل روشنى در دست داريم كه اهميت بررسى و تحقيق در بارهء هدف و وسيله را بخوبى اثبات مى كنند . از آن جمله :
دليل يكم
دليل يكم - معمولا موضوعى كه هدف قرار مى گيرد ، تعيين كنندهء سرنوشت حيات و شخصيت و منش انسانى مى باشد ، زيرا چنانكه در تعريف هدف و وسيله خواهيم ديد ، هدف داراى اين خصوصيت است كه موجب جلب توجّه و گرايش استقلالى انسان مى باشد ، گويى حيات يا شخصيت و منش آدمى محصولى از هدفهايى است كه در زندگانى انتخاب مى كند ، زيرا هر موضوعى كه هدف واقعى