ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧٠ - ٦ - رها ساختن انسان از كابوس جبرهاى نمايشى و تقويت اختيار

بنا بر اين امتيازى كه يك انسان بىنام و نشان اجتماعى ، از روى شخصيت انسانى ، يك بوتهء خار را از سر راه دور افتاده اى مى كند كه بندرت انسانى از آنجا عبور ميكند امتياز تكاملى ناميده مى شود .
وظيفهء رسالت اشباع امتيازات جبرى با امتيازات تكاملى است . اين نوع امتياز است كه ضرورت تعليم و تربيت افراد را براى فراگيرى و تحول واقعى از انسان به انسانيت گوشزد ميكند .
امتيازات جبرى مقدمه اى براى امتيازات تكاملى
امتيازات جبرى مقدمه اى براى امتيازات تكاملى جاى ترديد نيست كه مجراى معمولى و طبيعى امتيازات بجهت استناد آنها به عوامل غير اختيارى و بجهت مكانيسم خود خواهى و سودجويى ، باين رو و كشش جبرى بوجود مى آيند ، مانند عضلات و قواى مغزى و روانى ما كه در بوجود آمدن آنها كمترين اختيارى وجود ندارد ، ولى اين انسان است كه به وسيلهء پذيرش و گرايش به هدفهاى عالى و مفيد عضلات و قوا را تقويت ميكند و بسوى هدفهاى مطلوب توجيه مى نمايد .
بهمين جهت است كه مى گوئيم : نسبت امتيازات جبرى به امتيازات تكاملى ، نسبت روح به كالبد مادى ما است كه اولى بدون دومى كارى نمى تواند انجام بدهد و دومى بدون اولى چيزى بيش از يك جماد نمى باشد .
امتيازات جبرى عامل گسيختگى و جنگ و امتيازات تكاملى عامل پيوستگى و صلح
امتيازات جبرى عامل گسيختگى و جنگ و امتيازات تكاملى عامل پيوستگى و صلح با نظر به دلايل حسى و عقلى و همچنين با نظر به تجربه‌هاى طولانى در سرگذشت انسانها ، امتيازات جبرى همواره عامل گسيختگى و جنگ بوده و امتيازات تكاملى عامل پيوستگى و صلح ميباشد .
نخست دليل حسى و عقلى اين مسئله را در نظر مى گيريم : امتياز جبرى جلوه يا پديده و موجى از مادهء ناخودآگاه است كه مانند موادّ آتش فشانى از كوه بر مى جهد و هر چه را كه در راه خود ببيند ، به آتش مى كشد و خاكسترش ميكند .
اگر جريان دستگاه طبيعت و وضع انسانها چنان بود كه هر فرد و جامعه اى