قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٤٨
و چون قيامت رسيد مدّت جمع كردن تمام ميشود و حساب آغاز ميگردد همچنين است آيه ٢٦ جاثيه و ٨٧ نساء.
فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهِ وَ أَجْمَعُوا أَنْ يَجْعَلُوهُ فِي غَيابَتِ الْجُبِ يوسف:
١٥ پس چون او را بردند و هم رأى شدند كه او را در قعر چاه افكنند.
راغب ميگويد: اجماع اكثر اوقات در اجتماع رأى و فكر گفته ميشود «اجمع المسلمون على هذا» يعنى آرائشان بر اين جمع شد (ترجمه آزاد).
آيه گذشته و آيه ١٠٢ همان سوره و ٧١ يونس و ٦٤ طه تقريبا همه در يك مضموناند.
الَّذِينَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ آل عمران: ١٧٣ شايد منظور آن باشد كه مردم در باره شما هم رأى شدند يا براى شما نيرو و افراد خود را گرد آوردند ولى راجع بمحل آيه، معناى اوّلى بهتر است.
سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَ يُوَلُّونَ الدُّبُرَ قمر: ٤٥ مصدر در اينجا بمعنى مفعول است يعنى بزودى جمع شدگان منهزم ميشوند و پشت گردانده فرار ميكنند.
جميع و اجمع و اجمعون براى تأكيد اجتماع است اجمعون صفت معرفه واقع ميشود و منصوب بودنش براى حال صحيح نيست ولى جميع براى حال منصوب ميشود و از حيث معنى تأكيد ميكند (راغب) فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ حجر: ٣٠ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعاً اعراف: ١٥٨.
مجمع البحرين: وَ إِذْ قالَ مُوسى لِفَتاهُ لا أَبْرَحُ حَتَّى أَبْلُغَ مَجْمَعَ- الْبَحْرَيْنِ أَوْ أَمْضِيَ حُقُباً كهف: ٦٠ مجمع البحرين (محلّ جمع شدن دو دريا) همان جائى است كه موسى با آن عالم ملاقات كرد، در روايات نام او خضر ذكر شده است، احتمال دارد كه مراد از مجمع البحرين باب المندب باشد آنجا كه بحر احمر باقيانوس هند متصل ميشود و شايد مراد از آن