نيست آمده است‌ وَ هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هذا عَذْبٌ فُراتٌ وَ هذا مِلْحٌ أُجاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنَهُما بَرْزَخاً وَ حِجْراً مَحْجُوراً فرقان: ٥٣ يعنى برزخى و حايلى و معنى اكيد.

محجور صفت حجر است و آنرا تأكيد ميكند.

و آنچه احتمال ما را تقويت و سخن خليل را تضعيف ميكند آنستكه آن سخن مخصوص اهل جاهليت بود و آيه شامل حال مطلق گناهكاران از عرب و غير عرب ميباشد.

فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ بقره: ٢٤ بپرهيزيد از آتشيكه هيزم آن مردم و سنگهاست. مراد از اين سنگها چيست؟

الميزان و المنار گفته‌اند مراد از حجارة بتهاست كه آنها را عبادت ميكردند بدليل‌ إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ‌ انبياء:

٩٨ شما و آنچه جز خدا ميپرستيد هيزم جهنّم هستيد. ديگران اين مطلب را محتمل دانسته‌اند.

ناگفته نماند بقرينه‌ «الْحِجارَةُ» بايد گفت كه مراد از «ما تَعْبُدُونَ» معبودات بى‌جان است و اين دو آيه در باره بتهاى جماد است و گرنه معبودهاى جاندار از قبيل گاو و غيره تقصيرى ندارند كه وارد آتش شوند مخصوصا كه آيه خطاب باهل جاهليت است و آنها مجسمه‌ها را مى‌پرستيدند.

با همه اينها كلمه‌ وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ بقره: ٢٤ تحريم: ٦ قابل دقّت است و شايد معناى ديگرى داشته باشد.

وَ إِذْ قالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ أَوِ ائْتِنا بِعَذابٍ أَلِيمٍ‌ انفال: ٣٢ باريدن سنگ از آسمان طبيعى است تيرهاى شهاب كه شبها مثل نوارهاى نورانى آشكار و ناپديد ميشوند همه سنگهاى آسمانى است كه در بالاى جوّ منفجر ميشوند و بسيارى از آنها كه بزرگ‌اند گاهى بزمين ميافتند و اكنون تعدادى از