قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٣٠٩
انقباض و تأخير انداختن گفته است در اقرب الموارد، رجوع، كنار شدن، واپس ماندن و انقباض آمده است.
در مجمع البيان ميگويد: خمس و كنس هر دو در اصل بمعنى ستر و پوشاندن است شيطان را خنّاس گويند كه هنگام ياد خدا كنار ميرود و پنهان ميگردد كناس بضمّ كاف خانهاى است كه پرنده وحشى براى خود اتّخاذ كرده و در آن مخفى ميشود و در تفسير سوره النّاس فرموده: خنوس پنهان شدن بعد از ظهور است.
خلاصه آنكه: خنس و خنوس بمعنى كنار رفتن، واپس ماندن و پنهان شدن است و اين معانى قريب بهماند. كنس نيز بمعنى نهان شدن است در باره آهو كه در نهانگاه خود پنهان ميشود گويند: «كنس الظّبىء اذا تغيّب و استتر فى كناسه» (نهايه» «عسعس اللّيل» يعنى شب روى آورد و شب رفت در دو ضدّ بكار رفته است (مجمع).
ناگفته نماند «الْجَوارِ الْكُنَّسِ» صفت «بِالْخُنَّسِ» است و در نتيجه هر سه بموصوفهائى دلالت دارند كه داراى هر سه صفتاند. موصوفاتيكه كه واپس شونده و داراى انقباض و نهان شوندهاند و نيز در جريان و حركتاند و اين اوصاف لازم و ذاتى آنها است نه آنى و زمانى.
ستارگان بىشمار آسمان چنانكه دانشمندان ميگويند چنيناند آنها پيوسته در حال تحوّل و انقلاباند، سوخت خويش را تمام ميكنند بعضى در نيمه راه زندگىاند بعضى در آخر عمر و بعضى در ابتداى تشكيل: لذا آنها را بگروههاى مختلف از قبيل ستارگان تپنده (كه قشر ظاهر آنها مانند ضربان نبض آهسته و منظّم است) غولهاى آبى، غولهاى سرخ، كوتولههاى سرخ، كوتولههاى% سفيد كه مواد آنها پيوسته در انفعال و تبدّل است و در باره كوتولههاى سفيد گفتهاند كه در مراحل آخر زندگى هستند.