قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٤
تواناست و يا بمعنى مقتدرى است كه مشيّت او در عالم جاريست و در او ظلم نيست و يا بمعنى بسيار ترميم و جبران كننده است.
١- وَ عَصَوْا رُسُلَهُ وَ اتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِ جَبَّارٍ عَنِيدٍ هود: ٥٩ پيامبران خدا را نافرمانى كردند و از دستور هر ستمگر لجوج پيروى نمودند.
... يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ غافر: ٣٥.
طبرسى فرموده ابو عمر و ابن ذكوان و قتيبه «قَلْبٍ» را با تنوين خواندهاند و ديگران بكسر و اضافه به «مُتَكَبِّرٍ».
بايد دانست در صورت اوّل معنى آيه اين ميشود خدا بر هر قلبيكه خود پسند و ستمگر است مهر ميزند.
اگر گوئيم قلب متكبّر و جبّار است علتش آنست كه تكبّر و ظلم از آن سر چشمه ميگيرد. در صورت دوم بايد گفت: خدا بر تمام قلبيكه متكبّر و جبّار است مهر ميزند و آن مهر بر تمام قلب احاطه ميكند على هذا عموم قلوب از فحواى آيه بدست ميايد و گرنه «كُلِّ» راجع بتمام و همه قلب است نه همه قلوب. بعضىها بمعنى آيه چندان توجّه نكردهاند و بعضىها گفتهاند در آيه حذفى هست و تقدير آن چنين است «يَطْبَعُ اللَّه عَلى كُلِّ قَلْبِ كُلِّ مُتَكَبِّرٍ ...» ولى در تفسير جلالين مثل نگارنده گفته است. و اين آيه مثل آيه ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ ... «وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ ...» است پيداست كه قساوت و عمى احاطه بر تمام قلب دارد (و اللَّه العالم).
٢- ... الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ ... حشر: ٢٣ در اين آيه هشت تا از اسماء حسنى ذكر شده:
پادشاه (مدبّر و مدير) پاك، سلام، ايمنى دهنده، امين (يا رقيب)، توانا، مصلح، بزرگ. و چنانكه گفته شد جبّار بمعنى مصلح و ترميم كننده و يا بمعنى مقتدر است.
٣- وَ إِذا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ شعراء: ١٣٠ راجع باين آيه به «بطش» رجوع شود. نا گفته نماند از آيات قرآن بدست ميآيد كه عاقّ