قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٣٣٣
مِنْ لَدُنْكَ سُلْطاناً نَصِيراً اسراء:
٨٠.
مدخل و مخرج هر دو مصدراند يعنى خدايا مرا داخل كن دخول راست و خارج كن خروج راست و از جانب خويش مرا تسلط يارى دهنده عطا فرما.
شايد مراد آن است كه توفيق ده بهر كارى از روى صدق و راستى وارد شوم و براستى و بهره خارج گردم.
در آيه إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ نُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيماً ظاهرا اسم مكان و مراد از آن شايد بهشت و شايد اعمّ باشد يعنى اگر از گناهان بزرگ كه نهى شدهايد اجتناب كنيد شما را بجاى محترم و دلپسندى داخل ميكنيم.
ادّخال از باب افتعال وارد شدن بزور و تلاش است (راغب) لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغاراتٍ أَوْ مُدَّخَلًا لَوَلَّوْا إِلَيْهِ وَ هُمْ يَجْمَحُونَ توبه: ٥٧ يعنى: اگر پناهگاهى يا غارهائى يا راه فرارى پيدا ميكردند بسرعت بدان روى ميكردند. بنظر ميايد كه مراد از مدخل راه فرار باشد كه شخص بآن داخل شده و فرار ميكند. طبرسى نيز قريب بآن گفته است.
دخل: (بر وزن فرس) كنايه از فساد و عداوت نهانى است (راغب) فساديكه بعقل و بدن داخل ميشود، حيله و مكر (اقرب) چيزى كه از روى فساد و تباهى داخل شود و گفته شده دغل و مكر است (مجمع).
وَ لا تَتَّخِذُوا أَيْمانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ نحل: ٩٤ يعنى سوگندهاى خويش را مايه فساد و فريب در ميان خود قرار ندهيد اين كلمه فقط دو بار در قرآن يافته است نحل: ٩٢ ٩٤.
دخن: دخان يعنى دود ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا فصّلت: ١١ ظاهرا مراد از دخان همان گازهاى غليظ است كه از زمين در وقت