قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ١٧٣
قرآن مجيد آمده است يونس: ١٠ صافّات ١٨٢، زمر ٧٥، غافر ٦٥ انعام ٤٥ و هيجده بار «الْحَمْدُ لِلَّهِ» و چندين بار «لَهُ الْحَمْدُ» ذكر شده است.
الف و لام در «الْحَمْدُ» براى استغراق يا براى جنس است و لام در «لِلَّهِ» براى اختصاص و ملك است معنى آيه چنين ميشود: جنس حمد يا هر حمد مخصوص خداست خدائيكه پروردگار همه مخلوقات است.
يعنى هر حمد و ستايش از هر كس در باره هر كس و هر چيز كه بوده باشد مخصوص خدا و از براى خداست مردم خواه خدا را حمد كنند، خواه شخص ديگر و شىء ديگر را، همه آنها مال خدا و از آن خداست.
الميزان در توضيح جنس و استغراق چنين گويد: خداوند ميفرمايد: ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ غافر: ٦٢ با اين روشن ميكند كه هر چيز مخلوق خداست و نيز فرمايد الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ سجده: ٧ و با اين ثابت ميكند هر چيز از لحاظ خلقت و از لحاظ نسبت بخدا خوب است ... اينها از جهت فعل و امّا از جهت اسم، فرموده اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى طه: ٨ ... پس خدا از حيث افعال و اسماء جميل و نيك است ... و هر جميلى كه در مقابل آن حمد ميشود از اوست پس جنس حمد و هر حمد براى خداى سبحان است (باختصار).
وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ بقره: ٣٠ وَ يُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَ الْمَلائِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ ...
رعد: ١٣ وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ ... اسراء: ٤٤ باء در «بِحَمْدِهِ» در اين آيات و غيره چه بائى است و چه معنى دارد؟
طبرسى ذيل آيه ٥٢ سوره اسراء گويد: با «بحمد» براى حال است. ايضا در كشاف ذيل آيه ٣٠ بقره گويد: بِحَمْدِكَ در موضع حال است.