إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ‌ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى‌ ... نحل: ٩٠ احسان بالاتر از عدل است زيرا عدل آنست آنچه بر عهده دارد بدهد و آنچه براى اوست بگيرد. ولى احسان آنست بيشتر از آنچه بر عهده دارد بدهد و كمتر از آنچه براى اوست بگيرد. اختيار عدل واجب ولى اختيار احسان مستحبّ است.

توجّه‌

الَّذِي‌ أَحْسَنَ‌ كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلَقَهُ وَ بَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسانِ مِنْ طِينٍ‌ سجده: ٧ بعضى‌ها «خَلَقَهُ» را بفتح لام و بعضى‌ها بسكون لام و مصدر خوانده‌اند يعنى: همان خدائيكه هر چه آفريد نيكو آفريد. يا: همان خدائيكه خلقت همه چيز را نيكو كرد. با مقايسه آيه‌ وَ خَلَقَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيراً فرقان: ٢ قُلِ اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ رعد: ١٦ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ خالِقُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ انعام: ١٠٢ روشن ميشود كه همه چيز را خدا آفريده و نيكو آفريده و در ميان آفريده‌ها بد وجود ندارد.

بنظر نگارنده مراد از آيه ما نحن فيه آنست كه در اين جهان ميان موجودات از لحاظ خلقت و تأثير در يكديگر، موازنه و عدالت هست و آن سبب اعتدال و نكوئى تمام اشياء است و در آيه فرقان خوانديم‌ وَ خَلَقَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيراً همان تقدير و اندازه گيرى موجب حسن و نيكوئى گرديده است و اصولا «خلق» در اصل معنى چنانكه راغب گفته بمعنى اندازه گيرى است.

اين موجودات بى‌حدّ و حصر با همه اختلاف كه دارند مانند آهن آلات خرد و بزرگ يك كارخانه همه مفيد و همه خير و همه در هم ديگر تأثير دارند. چنانكه گفته‌اند:

جهان چون چشم و خطّ و خال و ابروست‌

كه هر چيزش بجاى خويش نيكوست‌

در تفسير صافى ذيل آيه‌ وَ السَّماءَ