اسراء: ٤٤ بنا بر اين بايد گفت همه چيز نسبت بخدا شعور دارد و خدا را تسبيح ميكند و او را ميشناسد، و تقسيم موجودات به زنده و مرده نسبت بما است نه نسبت بخدا.

وَ سَخَّرْنا مَعَ داوُدَ الْجِبالَ يُسَبِّحْنَ وَ الطَّيْرَ ... انبياء: ٧٩ كوهها را مسخّر كرديم كه با داود تسبيح ميكردند همچنين مرغان.

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبالُ‌ ... حج: ١٨ آيا ندانسته‌اى كه آنكه در آسمانها و زمين است و همچنين آفتاب و ماه و ستارگان و كوهها بخدا سجده ميكنند.

وَ لَقَدْ آتَيْنا داوُدَ مِنَّا فَضْلًا يا جِبالُ‌ أَوِّبِي مَعَهُ‌ سباء: ١٠ إِنَّا سَخَّرْنَا الْجِبالَ‌ مَعَهُ يُسَبِّحْنَ بِالْعَشِيِّ وَ الْإِشْراقِ‌ ص: ١٨.

آيات شريفه در تسبيح كوهها و هم آواز شدن با داود صريح‌اند ولى آيا صداى تسبيح آنها را ديگران هم غير از داود مى‌شنيدند و ميفهميدند؟

خدا ميداند، آيه‌ لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى‌ جَبَلٍ‌ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ‌ حشر: ٢١ راجع بشعور و درك كوهها نسبت بخدا كاملا روشن است و لازم نيست بگوئيم: اگر قرآن بكوه نازل ميشد و مانند بشر درك و شعور ميداشت خاشع و متصدّع ميشد. ما نمى‌توانيم موجودات خدا را نسبت بخدا كور و كر و لال بدانيم حال آنكه آيه امانت ميگويد آنها از قبول امانت خود دارى كرده و ترسيدند، اين بيان فقط در باره ذى شعور گفته ميشود آيه اين است‌ إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ‌ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا احزاب: ٧٢ و جمله‌ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ‌ در سوره اسراء ميرساند كه تسبيح آنها براى ما قابل درك نيست و اگر تسبيح تكوينى و دلالت اثر بر مؤثّر باشد آن قابل فهم و درك است پس تسبيح آنها نوع ديگرى است.