چیزی که به اصطلاح تجارب علمی ثابت کرده و دیگر آن چیزی که به عنوان‌ استنباط فلسفی از آن تجارب علمی بیان شد که " بنابراین هر حرکتی‌ نیازمند به محرک نیست " . اصل مطلب تا حدی که کاوشهای علمی اثبات‌ کرده امری است درست و منافاتی هم با اصولی که در فلسفه اسلامی در مورد حرکت طبعی و حرکت قسری گفته شده ندارد ، ولی در عین حال تفسیر فلسفی‌ این اصل علمی غلط است و تفسیر فلسفی این مطلب علمی ما را به اینجا نمی‌ کشاند که " حرکت بی نیاز از محرک است " . این مطلب و رد این تفسیر را به آینده یعنی آنجا که بحث حرکت طبعی و قسری را مطرح می‌کنیم موکول‌ می‌نمائیم . در ادامه می‌پردازیم به بحث آخوند در باب اثبات محرک اول .

براهین ملاصدرا بر نیازمندی حرکت به محرک

برهان اول : ملاصدرا بحث را به این شکل آغاز می‌کند که در تعریف حرکت‌ گفته شده است " الحرکة هی فعل او کمال اول لما بالقوش من حیث انه‌ بالقوه " یا " للشی‌ء الذی هو بالقوش من جهة ما هو بالقوه " . در این‌ تعریف گفته شده است که شی‌ء متحرک از آن حیث که متحرک است دارای‌ جهت قوه و استعداد است و اگر این جهت استعداد نباشد در این صورت شی‌ء متحرک و حرکت معنا ندارد و خلاصه قوه و استعداد لازمه حرکت و مقوم‌ ماهیت آنست . بعد می‌گوید ، حرکت از آن جهت که یک صفت امکانی است‌ نیازمند به قابل است ، و هر صفت امکانی ( خواه امکان ذاتی و خواه امکان‌ استعدادی ) اگر بخواهد وجود پیدا کند به یک محل قابلی نیاز دارد که در آن محل قابل موجود شود و در فصول بعد خواهیم گفت که " کل حادث مسبوق‌ بقوش و مادش تحملها " ، یعنی هر صفت وجودی امکانی نیازمند به یک ماده‌ قابل است ، پس حرکت که یک صفت وجودی امکانی است به محل قابل نیاز دارد و بنابراین حرکت به متحرک احتیاج دارد .