أولاتری أن تبدل الصورش علی مادش واحدش یکون وحدتها مستفادش من واحد بالعموم ( ١٨ ) وهی صورش ما ، و واحد بالعدد وهو جوهر مفارق عقلی مما جوزه الشیخ و غیره من الحکماء ( ١٩ ) ، وصر حوا بأن العقل غیر منقبض عن‌ استناد وجود المادش المستبقاش فی کل آن ( ٢٠ ) الی صورش اخری بدل الاولی‌ مع انحفاظ تشخصها المستمر بصورش ما لابعینها و استناد کل صورش شخصیة بعینها الی تلک المادش ، فاذا جاز ذلک فی أصل الجسمیة وهی نوع ای الجسم‌ بالمعنی الذی ( ٢١ ) هو مادش غیر محمولة وان لم یکن کذلک بالمعنی الذی‌ یحمل علی الاجسام المتخالفة ، اذ الجسمیة بهذا الاعتبار جنس فلیجز مثل‌ ذلک فی النوعیات الصوریة التی مادتها القریبة نفس الجسمیة الطبیعیة .

&gt حرف مرحوم آخوند را در نظر بگیریم این را باید بگوئیم : ما نیاز به‌ موضوع داریم ولی چه لزومی دارد که آن موضوع من اول الامر الی آخرالامر باقی‌ باشد ، هر مرتبه‌ای موضوع است برای مرتبه دیگر ، و در هر حرکتی در سراسر حرکت جمیع مراتبش هم موضوع است و هم مافیه الحرکة ، پس نیاز به موضوع‌ داریم ولی نیاز به موضوع باقی و ثابت نداریم ، و آن برهانی که می‌گفت‌ حرکت نیازمند به ماده قابل است همین قدر می‌گفت نیازمند است به ماده‌ قابل و نمی گفت نیازمند است به ماده قابل باقی . این مطلب مطابق آخرین حرف مرحوم آخوند است ولی در اینجا چون هنوز مرحوم آخوند درگیر حرکت توسطیه است می‌گوید اگر ما به موضوع باقی من اول‌ الامر الی آخر الامرهم بخواهیم قائل شویم باز محذوری در کار نیست چون به‌ اعتبار حرکت توسطیه یک " هیولی مع صورش ما من اول الامر الی آخرالامر " باقی است . ١٨ - " واحد بالعموم " همان صورش مائی است که در کون و فساد حکما قائل شده‌اند . ١٩ - حکما گفته اند که اگر آب تبدیل به هوا بشود وحدت هیولی محفوظ است به صورش ما ، همان مثال خیمه و عمود در اینجا می‌آید . ٢٠ - " فی کل آن " متعلق است به " استناد " نه " المستبقاش " . ٢١ - در اینجا مرحوم آخوند این حرف را که مکررا در کتب حکما ذکر شده‌ ذکر می کنند که : جسم دو اعتبار دارد به یک اعتبار نوع است و به اعتبار دیگر جنس ، و می‌گوید بحث ما در اینجا به اعتبار نوعیت آنست .