جهت نیز محرک ذات خود باشد ، لازم ، می‌آید که تمام اجسام در جمیع‌ حرکات یکسان باشند چون در جسمیت مشترکند . فخر رازی می‌گوید در هر جسمی سه چیز تشخیص داده می‌شود ، یکی ماده جسم ، یکی صورت جسم ، و سوم آن چیزی که خاصیت جسم می‌نامند یعنی قبول ابعاد ثلاثه . معنی قابل ابعاد سه گانه بودن اینست که در هر جسمی سه خط عمود بر هم ( طول عرض عمق ) می‌شود فرض کرد . شکی نیست که همه اجسام در این‌ صفت ( قابلیت ابعاد ثلاثه ) مشترکند ولی در صورت جسمیه چطور ؟ دلیلی‌ نداریم که صورت جسمیه در همه اجسام یکی باشد و اگر کسی اشکال کندوقتی‌ خاصیت همه اجسام یکی شد لابد صورت جسمیه یکی است ، پاسخ اینست که‌ ضرورتی ندارد امور متخالفه لازم واحد داشته باشند ؟ شاید صورتهای جسمیه در همه اجسام مختلف ولی در عین حال تمام اجسام در این لازم واحد اشتراک‌ داشته باشند . و اما آن چیزی که در ماده بنام ماده تشخیص دادیم ، در این‌ مورد هم برهانی وجود ندارد که ماده همه اجسام را یکی بداند ، شاید هر جسمی ماده خاص خود را داشته باشد . بنابراین از این سه چیز که در جسم‌ تشخیص دادیم فقط خاصیت سه بعد داشتن در همه اجسام بطور قطع مشترک است‌ و ممکن است اجسام در ماده و صورت جسمیه مختلف باشند و رکن مقدم جسم هم‌ ماده و صورت جسمیه است نه سه بعد داشتن که یک صفت و نسبت است . پس‌ این برهان شما که اگر جسم متحرک لذاته باشد باید همه اجسام حرکات‌ مشترک داشته باشند مخدوش است زیرا آنچه که جسمیت جسم بدان است بیان‌ شد که در همه یکسان نیست ولی اگر مقصود از جسمیت سه بعد داشتن است در این صورت از لفظ جسم که معنی دیگری دارد برای خاصیت آن استفاده شده و برهان شما نادرست است .

پاسخ آخوند به اشکال فخر رازی بر برهان چهارم

استدلال فخر رازی ادامه دارد ولی آخوند در همینجا درصدد جواب برآمده‌ می‌گوید ، تشکیک فخر رازی در اینکه صورت جسمیه در اجسام واحد