مکان را رها بکند ، مثل کره که بر محور ثابتی حرکت می‌کند ، حرکت حرکت‌ وضعی است . در آنجا که کل شی‌ء کل مکان را رها کند در اینکه حرکت مکانی‌ است شکی نیست ولی آیا می‌تواند در آن واحد هم حرکت مکانی باشد و هم‌ وضعی ؟ مثل حرکت زمین به دور خورشید که در عین حال به دور خودش هم‌ می‌چرخد ، یا مثل الکرشالمدحرجه .
در این جور موارد چه باید بگوییم ؟ در جلسات پیش گفتیم که ممکن است‌ حرکت وضعی را کسی منحصر بداند به مواردی که محور ثابت باشد ، یعنی‌ حرکت مکانی نباشد . اما در مواردی که حرکت مکانی هم بکند حرکت دیگر حرکت وضعی نیست ، چون اینجور نیست که نسبت جزء شی‌ء با جزء مکان تغییر بکند بلکه در اینجا کل شی‌ء کل مکان را رها می‌کند ، و سابقا گفتیم در مثل‌ چرخ اتومبیل یا کره مدحرجه درست است که به نظر می‌آید دو حرکت می‌کند وضعی و انتقالی ، ولی ممکن است کسی شبهه کند که در این موارد یک حرکت‌ بیشتر ندارد مثل ایجاد نقطه روی تایر ماشین که قبلا ذکر شد ، که آن ، حرکت روی خط منحنی است و حرکت روی خط منحنی حرکت وضعی نیست . ولی‌ این آقایان مدعی هستند که این حرکتها مثل " کره مدحرجه " دو حرکت است‌ ولی نه از این جهت که روی منحنی مسدود حرکت می‌کند بلکه می‌گویند از جنبه‌ دیگری مطلب را باید تحلیل کرد [١] .
آنوقتی که تایر ماشین یا کره زمین حرکت می‌کند ، هر حرکتی هم فاعل‌ می‌خواهد و هم قابل ، قبلا گفتیم مبدأ می‌خواهد و منتهی می‌خواهد ، اگر یک‌ حرکت باشد باید با یک نیرو حرکت بکند و اگر دو حرکت باشد باید با دو نیرو حرکت بکند .
شی‌ء که یک حرکت وضعی می‌کند و یک حرکت انتقالی ، اگر در اینجا دو نیرو باشد که یکی به آن حرکت وضعی و دیگری حرکت انتقالی دهد ، اگر

[١] این تحلیل در کتاب " شرح هدایه " و شرح آخوند بر شفای بوعلی‌ آمده است .