قد بقی منه شی‌ء بالقوش أولم یبق ، فان لم یبق فالشی‌ء قد حصل بتمامه فی‌ أول حدوثه فهو حاصل دفعة لایسیرا یسیرا ، وان بقی منه شی‌ء بالقوه فذلک‌ الشی‌ء الذی بقی اما أن یکون عین الذی وجد ، و هو محال لاستحالة أن یکون‌ شی‌ء واحد موجودا و معدوما دفعة واحدش ، و اما أن یکون غیره ( ١٥ ) فحینئذ الذی حصل أولا فقد حصل بتمامه ، والذی لم یحصل فهو بتمامه معدوم ولیس‌ هناک شی‌ء واحد له حصول علی التدریج بل هناک أمور متتالیة . فالحاصل ان‌ الشی‌ء الاحدی الذات یمتنع أن یکون له حصول الا دفعة بل الشی‌ء الذی له‌ أجزاء کثیرش أمکن أن یقال ان حصوله علی التدریج علی معنی أن کل واحد من‌ تلک الافراد انما یحصل فی حین بعد حین ، و أما علی التحقیق فکل ما حدث‌ فقد حدث بتمامه دفعة و مالم یحدث فهو بتمامه معدوم . فهذا ما عندی فی‌ هذا الموضع " .
هذا کلامه .

[ جواب بهمنیار عن تشکیک الامام الرازی و جواب میرداماد عنه ]

وأقول : ان بهمنیار ذکر هذه الشبهة ناقلا ایاها عمن سبقه من الاقدمین ( ١٦ ) و أبطلها بأنها انما تنفی وجود الحرکة بمعنی القطع و هی غیر موجودش فی الاعیان والموجود من الحرکة انما هوالتوسط المذکور و هو لیس الا أمرا سیالا

&gt ابتدای وجودش موجود نیست ، حد وجودش در ابتدای وجودش موجود است‌ ، وجودش حدی دارد و زمان وجودش هم حدی دارد ، وجودش در زمان موجود است و ابتدای وجودش در ابتدای زمان موجود است . ١٥ - در اینجا جواب این است که عین اوست به اعتبار و غیر اوست به‌ اعتبار دیگری . به اعتبار اینکه وجود واحد است عین یکدیگرند ، و اگر به‌ اعتبار اجزاء حساب بکنیم ، این جزء غیر از آن جزء است ، و این در هر وجود ممتدی قابل بیان است . ١٦ - این مطلب که بهمنیار این شبهه را از قدما نقل می‌کند دلیل بر این‌ است که قبل از فخر رازی نیز این شبهه وجود داشته است و در عین حال با اینکه فخر رازی نیز خودش از ذهن خودش به این اشکال رسیده مغایرت ندارد .