خارج به نحو توسطی است یعنی اصلا نحوه وجود حرکت بدین صورت است که یک‌ امر بسیطی دفعة موجود می‌شود و بعد باقی می‌ماند و مخالفین آنها هم می‌گویند اصولا حرکت به نحو قطعی موجود است یعنی تدریجا حادث می‌شود و تدریجا معدوم می‌گردد ، در حالی که اگر اعتبار را عوض کنیم در واقعیت شی‌ء خارجی‌ یعنی حرکت که تغییری حاصل نمی شود این وجود یا واقعا در " آن " موجود شده و یا تدریجا در زمان حادث و تدریجا هم فانی می‌شود . اختلاف حرکت‌ توسطی و قطعی اختلاف راسم و مرسوم است ، اختلاف نقطه و خط است . حرکت‌ یا به نحو توسطی است یعنی وجود نقطه مانند دارد و امر بسیط غیر قابل‌ انقسام است و یا به نحو قطعی یعنی وجودش مثل خطی است که به محض رسم‌ شدن محو می‌شود ولی تا به پایان نرسیدن ، وجود هم پیدا نکرده است . به‌ همین جهت بحث میان طرفداران حرکت توسطی و قطعی به گونه ای بود که با اثبات هر طرف ، خود بخود طرف دیگر غیر قابل قبول می‌گشت . و در درجه‌ اول استدلال می‌کردند که حرکت باید این نحوه وجود را داشته باشد و جور دیگر محال است ، یعنی به جمیع اعتبارات حرکت توسطی در خارج وجود دارد و یا بالعکس به جمیع اعتبارات حرکت قطعیه در خارج موجود است و اساسا حرکت به نحو دیگری حرکت نیست ولا حرکت است . به هر حال این مطلبی که آقای طباطبائی طرح فرمودند فی حد ذاته مطلب‌ درستی است ولی اشکال در اینجاست که آیا قوم هم که صحبت از حرکت توسطی‌ و قطعی می‌کردند مرادشان از این اصطلاحات همین مقصود ایشان بوده است و شاید خود ایشان هم با توجه به این نکته که بحث حرکت توسطی و قطعی و آنچه که حکمای ما به عنوان حرکت توسطی پذیرفته اند قابل توجیه نیست ، در مقام تعیین اصطلاح و افاده معنایی اند که قابل توجیه باشد . از این وجه‌ پنجم هم می‌گذریم و به ششمین موردی که آخوند در این زمینه بیان کرده است‌ می‌رسیم .