متصل واحدی را که شخص واحد است به دو قسم منقسم بکنیم و فصل در آن‌ ایجاد بکنیم حس چنین می‌بیند که این دو قسم عین همان واحدی است که قبلا به هم چسبیده بودند والان از هم جدا هستند و هویت آنها تغییر نکرده است‌ . فلاسفه مدعی هستند که اینجور نیست و واقعا هویت آن دو تغییر کرده ، یعنی این دوتای منفصل ، آن شی‌ء قبلی نیستند که هر یک نیمی از آنرا تشکیل‌ می‌داده است ، بلکه اینها متشابه آن شی‌ء قبلی هستند ، و آن صورت قبلی‌ معدوم شده و دو صورت دیگر از نو به وجود آمده است . حالا این برهان‌ درست یا نادرست است فعلا مطرح نیست بلکه نتیجه‌گیری خاصی منظور است که‌ ذکر می‌شود . یک ایراد خیلی مهم بر این برهان می‌توان وارد نمود و آن این است که : حکما می گویند وقتی فصل و وصل انجام گرفت آن جسم اولی مجموعی بود از ماده ای و صورتی ، با فصل صورتش معدوم شد ولی ماده اش معدوم نشد ، یعنی‌ می‌گوییم همان آب است که به صورت دو آب درآمده است ، همان یک جسم‌ است که به صورت دو جسم درآمده است ، البته نه اینکه همان صورت جسمیه‌ باشد که به صورت دو صورت جسمیه درآمده باشد ، بلکه آن ماده ای که قبلا دارای صورت جسمیه ای بود ، همان ماده است که صورت جسمیه اش معدوم شده‌ است و الان دارای دو صورت جسمیه است ، پس " اوئیت " و " هویت " آن به ماده اش است نه به صورتش یعنی آنی که میان دو حالت باقی است ، ماده است نه صورت ، صورت اول از بین رفت صورت دیگری به جای آن آمد ولی ماده همان ماده است ، این عقیده حکما در باب برهان فصل و وصل .

اشکال بر برهان فصل و وصل :

اشکال این است که : ماده که از خودش تعینی ندارد تعینش به تعین‌ صورتها است ، وقتی صورت اول معدوم شد و صورت بعدی موجود شد ولو در یک‌ آن آیا ماده بلاصورت باقی می‌ماند ؟ ماده که بلاصورت نمی تواند باشد ، ماده همیشه باید