این روشن است که وجود جسم هیچگاه در حد مسافت واقع نمی‌شود چه حد امری‌ اعتباری است وجود واقعی ندارد مگر اینکه منظورمان از حد ، مسامحه مقدار مسافت واقع بین دو حد باشد و در این صورت البته جسم هم که دارای مقدار است می‌تواند در مقداری از مسافت واقع شود .

دو توجیه نادرست از زمانی بودن حرکت توسطیه

در همینجا مناسب است که این سؤال را که مطرح می‌شود بررسی کرد که اگر حرکت به این معنا یعنی به عنوان یک امر دفعی الحدوث و بسیط وجود دارد پس معنی اینکه بگوئیم حرکت در زمان وجود دارد چیست ؟ شیخ در اینجا به‌ دو تعبیر مختلف مطلب را بیان کرده است . یکی اینکه گفته می‌شود برای‌ زمان هم مثل مسافت آناتی فرض کرد و بعد بگوئیم حرکت که امری است " آنی الحدوث " و بسیط و نقطه مانند در آنات زمان واقع می‌شود ، پس‌ حرکت وجود زمانی دارد . ولی سستی این بیان روشن است چون وقتی که ما می‌گوئیم حرکت قطعیه وجود زمانی دارد حرکت قطعیه را به عنوان یک کشش و یک امر ممتد و متصل و خط دار در نظر می‌گیریم و از طرفی زمان هر اندازه که باشد به عنوان یک امر متصل و ممتد واقعا وجود دارد یعنی در یک حرکت که یک ثانیه طول می‌کشد این یک ثانیه یک امتداد و کششی است حقیقتا ، و هر اندازه هم که مقدار زمان را کمتر و کوچکتر فرض کنیم باز به عنوان یک کشش و امتداد و اتصال‌ بر ایمان مطرح است و آنجائی که این کشش و امتداد در کار نباشد دیگر زمانی در کار نیست . پس در حرکت قطعیه دوامر ممتد واقعی ( نه فرضی و اعتباری ) یک زمان و یکی حرکت به موازات هم وجود دارند و قهرا این دو بر یکدیگر منطبق می‌شوند ، ( البته در اینجا فعلا بحث از حقیقت زمان مطرح‌ نیست و بلکه با مفهوم آن کار داریم ) . ولی در مورد بالا شیخ هم خود متوجه است که " آن " برای زمان یک امر فرضی و اعتباری است و نه‌ اینکه زمان واقعا متشکل از آناتی باشد . " آن " عبارت