در عین حال گاهی با عرض عریض آنرا اعتبار می‌کنیم و مجموعی از مکانها را واحد اعتبار می‌کنیم و می‌گوییم مثلا ٦ ساعت برفراز اقیانوس است ، و متوسط بین این مبدأ و منتهی است ، به این اعتبار ٦ ساعت است که‌ هواپیما یک مکان دارد .
انسان هم همین طور است ما انسان را وقتی در نظر می‌گیریم برای او یک‌ مرز تصور می‌کنیم که در این مرز از انواع دیگر جدا است ، همه مراتب او داخل این مرز قرار گرفته اند ولی در واقع و نفس الامر آن انسانی که ما اعتبار کرده ایم جنس مجموع انواعی است که آنا فانا دارد طی می‌کند ، مثل‌ اقیانوس که در عین کثرت آنرا واحد اعتبار کردیم [١] .
مرحوم آخوند به امثال شیخ می‌گوید عجیب است که شما می‌گویید نفس یک‌ کودک و نفس یک پیغمبر از نظر جوهر و از نظر نوع ، یک چیز است و اختلاف تنها به عوارض است ؟ در حالیکه تفاوتی است از زمین تا آسمان‌ ولی در عین حال هر دو داخل این مرز قرار گرفته اند ، یعنی ما یک امری در نظر گرفته ایم که اینها داخل آن مرز از گیاه از حیوانات دیگر از ملائکه و امثال آنها امتیاز داده می‌شوند ولی هر دو در میان این مرز قرار گرفته اند .
در حرکت ، وقتی شی‌ء در حال حرکت هست نوع باقی نداریم ، نه تنها نوع‌ ثابت نداریم ( نکته اصلی اینست ) شی‌ء اصلا ماهیت ندارد ، ماهیت ندارد الا بالقوه . این مطلب را باید اینطور تشریح و توجیه کنیم که بجز با اصالةالوجود هم قابل توجیه نیست شی‌ء در حال حرکت که از نوعی به نوعی‌ می‌رود ، اینجور نیست که این انواع در کنار یکدیگر قرار بگیرند ، شی‌ء مثلا در این آن وارد این نوع می‌شود و در آن بعدی وارد نوع دیگر و همچنین ، یعنی تبدل انواع می‌شود ، که انواع بالفعل باشند ، بطور انفصال و در کنار هم . نه ، اینطور نیست . اگر انفصال

[١] اشکال : این یک اعتبار بیشتر نیست و در خارج این وحدت وجود ندارد . جواب : چطور وجود ندارد ؟ بین الحدین که در خارج هست ولی ثبات و واحد بودن بین الحدین اعتباری است .