طرف قبول کرده اند ، اینست که طبیعت سنگ و قوه ای که در خود سنگ‌ هست ، این خصلت را دارد . وقتی که شما ضربه ای مثلا به سنگ وارد می‌کنید ، این ضربه شما محرک نیست بلکه محرک در خود سنگ است ، ولی ضربه شما تغییری در طبیعت سنگ بوجود می‌آورد و میلی بوجود می‌آید که آن مبدأ میل ، آن را به بالا می‌کشد [١] . اکنون این سئوال پیش می‌آید که این مبدأ میل‌ چرا به یک جا که می‌رسد برمی گردد ، و همچنین به بالا رفتن ادامه نمی دهد ؟ آیا علت این برگشت فشار هوا است از بالا ، یعنی اگر ما این حرکت را در خلاء ایجاد کنیم نباید اصلا قطع شود ، چون فشار معاکسی در کار نیست یا نه ، علت برگشت اینستکه حرکت چون به صورت قسر بوده لذا کم کم به‌ صورت اول برمی گردد . اتفاقا بوعلی نظریه ای دارد که با نظریات امروزی‌ خیلی تطبیق می‌کند و مرحوم آخوند در اواخر مباحث حرکت نقل می‌کند و آن‌ اینکه : " لولا مصادمة الهواءالمخروق لوصل الحجر المرمی الی سطح الفلک‌ " .
پس حکما معتقدند که در هر حرکتی فاعل مباشر طبیعت است ، هر چند علت‌ بعید ممکن است چیز دیگری باشد ، مثلا ضربه علت بعید حرکت قسری است .
در حرکات طبیعی هم که معلوم است علت مباشر ، طبیعت است و علت بعید به این معنی نداریم ، مگر موجد طبیعت . در حرکات نفسانی هم همینطور است ، در یک موجود ذی نفس مثلا انسان بدون شک از نظر فلاسفه ، مخزن‌ اصلی همه افعال نفس است آیا نفس بالمباشره این افعال را انجام می‌دهد ؟ یا یک سلسله قوا و از آن جمله طبیعت را در استخدام دارد ، مثلا اگر معده‌ غذا را هضم می‌کند آیا نفس است که هضم می‌کند یا قوه طبیعت است ؟ می‌گویند هر دو ولی نه به معنای مشارکت بلکه به معنای اینکه فاعل قریب‌ طبیعت است و فاعل بعید نفس است . پس حرکاتی که در حوزه نفس انجام‌ می‌گیرد ، در آن موارد هم فاعل قریب طبیعت است .
این مطلبی که در این فصل [ فصل ٢٠ ] می‌گویند در واقع متمم فصل گذشته‌ است ، چون بحث فصل گذشته این بود که علت حرکت باید متجدد بالذات‌ باشد و علت

[١] نظریه میل از نظریات و ابتکارات فلسفی بوعلی است که نظریه خوبی‌ هم هست .