لایکون متقضیا ( ١٧ ) ولاحقا . وجمهور المتأخرین سلکوا هذا المنهج زاعمین‌ انه منهج الحکمة الامولانا و سیدنا الاستاد دام ظله العالی ( ١٨ ) حیث أفاد أن النافین للحرکة بمعنی القطع قائلون بأن التوسط المذکور یرسم فی الوهم‌ أمرا حادثا تدریجیا علی نعت الاتصال وان اجتمعت هناک أجزاؤه الحادثة علی التدریج ( ١٩ ) ، و اذاکان حصول الشی‌ء الواحد علی سبیل التدریج غیر معقول فلم یتصور ذلک سواء کان فی الاعیان أوفی الاوهام ، و هذا القیاس‌ المغالطی ( ٢٠ ) لوصح لکان حجة ناهضة هناک أیضا اذ لااختصاص له بأحد الوجودین أصلا ، واللازم خلف ، وقد اجتمعت الاراء علی بطلانها ، کیف وقد برهن علی اتصال الجسم وعدم انفصاله الی غیر المنقسمات الوضعیة کما سیجی‌ء فی مباحث الجوهر و خروع الجسم من أین الی أین آخر مشاهد محسوس ، و ذلک‌ الخروج أمر تدریجی منطبق علی المسافة المتصلة ، فوجود کمیة متصلة غیر قارش منطبقة علی کمیة متصلة قارش ولو فی الخیال من الضروریات التی لایمکن‌ انکارها .

[ جواب عن تشکیک الرازی بقلع اساس الاشکال ]

فالحری قلع أساس الاشکال و تخریب بنائه بافشاء وجه الغلط فیه ، و ذلک‌ غیر متعسر علی من وفق له بل میسر لمن خلق له ، فان وجود الشی‌ء بتمامه فی‌ الان غیر وجوده فی الزمان اذ قدیکون للشی‌ء وجود فی الزمان ولیس وجوده ولا وجود جزء منه فی الان بل وجود نهایة منه ، و نهایةالشی‌ء خارجة عنه لانه‌ عدمه و انقطاعه ، و وحدش الشی‌ء

١٧ - " متقضی " یعنی امری که آنا فانا حادث بشود و آنا فانا معدوم‌ بشود . ١٨ - منظور میرداماد است ، مرحوم آخوند برای میرداماد احترام بسیاری‌ قائل است با وجود اینکه کمتر حرفی است که از میرداماد قبول کرده و خصوصا حرفهای اساسی میرداماد مثل حدوث دهری و امثال آن را قبول ندارد ولی در عین حال غیر از مسئله استادی و شاگردی به وی ارادت داشته است . ١٩ - یعنی اگر چه حرکت قطعی در ذهن ، اجتماع اجزاء دارد ولی به هر حال‌ حدوثش تدریجی است . ٢٠ - یعنی قیاس و مغالطه ای که فخر رازی بیان کرده است .