الذات فلیس بسیال کما ظن من أنها کیفیة واحدش سیالة ، فظهر من هذا أن‌ لها فی کل آن مبلغا آخر فیلزم أن اشتداد السواد یخرجه من نوعه الاول ، اذیستحیل أن یشیر الی موجود منه و زیادش علیه مضافة الیه بل کل ما یتعلقه‌ من الحدود فکیفیة واحدش بسیطة .
أقول : اذا فرضنا نقطة کرأس مخروط یمرعلی سطح فهاهنا نقطة واحدش موجودش فی زمان الحرکة هی مثال الحرکة بمعنی التوسط ، ونقط اخری یتحد تلک النقطة الواحدش بواحدش واحدش منها بحیث یجامع تعینها المطلق‌ تعینات تلک النقط المفروضة فی الحدود ، فهکذا فی کل حرکة شی‌ء کالنقطة السیالة مستمرش و أشیاء کنقط مفروضة من وقوع المتحرک فی کل واحد من‌ الحدود ، ففی اشتداد السواد یصح أن یقال من السواد شی‌ء کالاصل مستمر وله‌ وحدش ضعیفة و أشیاء کل منها یشتمل علی السواد الاصل وعلی زیادش ولکن بحسب‌ التحلیل فی العقل لابحسب الخارج ، و من هذا یظهر أن السواد من أول‌ اشتداده الی منتهاه له هویة شخصیة واحدش یستکمل فی کل حین . وقولهم : " ان الاشتداد یخرجه من نوعه الی نوع آخر منه ، و أن له فی کل حد نوعا آخر " لاینافی ما ذکرناه ، اذ وجود هذه الانواع و امتیاز بعضها عن بعض هو بالقوش و بحسب العقل لابحسب الخارج ، اذ بحسب الخارج لایمکن تحقق نوعین‌ متبائنین بالفصل [٥] موجودین بوجود واحد بالفعل .

[٤] این عبارت " فیکون هذه الزیادش المتصلة هی الحرکة لاالسواد " به‌ حسب ظاهر عبارت درستی نیست و در نسخه سنگی به نظرم اینطور تصحیح شده‌ است که : " . . . هی الحرکة الی السواد " به جای " لاالسواد " ، " الی السواد " است و این بهتر است . [٥] در نسخه ما کلمه " بالفصل " را به " بالفعل " تبدیل کرده چون‌ " بالفصل " اصلا معنی &gt