حرکت و زمان در فلسفه اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠٩

همین قبول اشدیت است ولی در مقوله " أین " و در مقوله " وضع " مطلب ظاهر نیست .
پس آیا ما دو جور حرکت در طبیعت داریم : حرکت تکاملی و حرکت غیر تکاملی ، اشتدادی و غیر اشتدادی یا هر حرکتی مساوی است با اشتداد و تکامل . اگر هر حرکتی مساوی است با اشتداد و تکامل ، در حرکت وضعی و أینی که اشتداد و تکامل نیست ؟ یک جسم که از اینجا حرکت می‌کند و می‌رود آنجا ، آیا در مکان اشتداد و تکامل پیدا کرده ؟ اشتداد که نیست ، پس حقیقت مطلب چیست ؟ مرحوم آخوند در اینجا همین قدر می‌گوید که : حق این است که مقوله " أین " و " وضع " هم قبول اشتداد می‌کنند ولی به تزید و تنقص تعبیر می‌کنند ، و هیچ توضیحی در اطراف این قضیه نمی دهند و بعد می‌فرمایند مما یقبل التزید والتنقص ، یعنی گاهی قبول تزید و تنقص می‌کند و این بدان‌ معنی است که گاهی قبول نمی کند ، و باز نتیجه این می‌شود که بعضی حرکات‌ اشتدادی است و بعضی اشتدادی نیست [١] .
اکنون بپردازیم به تزید و تنقصی که مرحوم آخوند گفته است و هیچ توضیحی‌ در این باره نداده اند نه ایشان و نه محشین . ظاهرا مقصودش از تزید سرعت حرکت باشد ، یعنی یک شی‌ء در حرکت " أینی " و یا " وضعی " اش قبول سرعت می‌کند . اگر مقصود این باشد موضوع سرعت یا بطء به اشتداد مقوله ربطی ندارد ، بحث در اشتداد مقوله است ، لذا به نظر ما بیان‌ مرحوم آخوند بیان کافی ای نیست ، و ظاهرا قابل توجیه هم نمی باشد .
اصل مطلب باقی می‌ماند که آیا اصل حرکت مساوی است با اشتداد و تکامل‌ یا نیست ؟ در اینجا یک حاشیه ای است که امضاء حاجی را دارد ولی سبک‌